China hint op inzet van het leger

Hongkong Militair ingrijpen in Hongkong is een allerlaatste optie voor Beijing, vooral omdat het Taiwan verder van zich zou vervreemden.

De politie heeft de laatste weken veelvuldig traangas ingezet tegen betogers in Hongkong. Volgens bestuurders maken de demonstranten misbruik van de vrijheid van vereniging.
De politie heeft de laatste weken veelvuldig traangas ingezet tegen betogers in Hongkong. Volgens bestuurders maken de demonstranten misbruik van de vrijheid van vereniging. Foto Isaac Lawrence/AFP

Wordt Hongkong straks een tweede Plein van de Hemelse Vrede? Gaat Beijing er binnenkort met het Chinese leger orde op zaken stellen? Niet alleen de regering in de hoofdstad, maar ook Hongkongs hoogste leider Carrie Lam gaf eerder deze week signalen af die in die richting lijken te wijzen.

Opmerkelijk was ook dat de Chinese oproerpolitie dinsdag net buiten Hongkong met 12.000 man een oefening hield. Agenten met honden en schilden trokken op tegen acteurs in zwarte T-shirts, gewapend met stokken en stenen en met gele helmen op. De acteurs leken daardoor verdacht veel op de demonstranten in Hongkong. Na enige tijd ging de politie over tot het gebruik van traangas, wat ze in Hongkong ook veel doet.

Officieel was dit een oefening ter voorbereiding van de zeventigste verjaardag van de Volksrepubliek op 1 oktober, officieus was het een waarschuwing aan Hongkong.

Op dezelfde dag zei Yang Guang, woordvoerder van het Chinese overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor Hongkong, dat „de centrale overheid nooit enige gewelddadige poging zal toestaan om Hongkong in een gevaarlijke situatie te brengen”. Hij zei verder dat de demonstraties inmiddels „de grenzen van de vrijheid van vereniging hebben overschreden” en dat China niet zou toestaan dat Hongkong in een staat van chaos zou vervallen. Volgens hem is het een vergissing om de Chinese terughoudendheid uit te leggen als zwakte.

Lees ook: De weerstand wordt grimmiger bij de protesten in Hongkong

Compromissen uitgesloten

Maandag namen naar schatting 350.000 mensen deel aan een staking waardoor op het vliegveld 200 vluchten moesten worden geannuleerd. Demonstranten blokkeerden wegen en spoorverbindingen.

Op woensdag sprak de baas van het overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor Hongkong met ruim 550 bestuurders over de beste aanpak van de chaos. Hij benadrukte dat die zeker niet gelegen was in het toegeven aan de eisen van de demonstranten of het sluiten van compromissen.

Volgens aanwezigen citeerde hij toespraken van de voormalige Chinese leider Deng Xiaoping, die in 1984 en 1987 gezegd heeft dat Beijing moet ingrijpen als er onrust is in Hongkong. Deng is ook de man die toestemming gaf voor het ingrijpen op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989.

Zeker zo omineus was de manier waarop de hoogste leider van Hongkong zich opstelde tijdens haar eerste openbare optreden in twee weken. Carrie Lam had voor haar persconferentie acht ministers meegenomen, die als een cordon om haar heen stonden. Lam kon haar tranen af en toe nauwelijks bedwingen, maar haar boodschap was er niet langer een van verzoening. Ze waarschuwde dat de demonstranten in Hongkong een situatie creëren die niet meer terug te draaien zou zijn en noemde de onrust een poging om Hongkong te vernietigen.

Toch blijft het voor Beijing bijzonder onaantrekkelijk om werkelijk militair in te grijpen. De belangrijkste reden is niet te vinden in Hongkong zelf, maar in Taiwan. Hongkong is sinds 1997 weer onderdeel van China en het is China’s onwankelbare bedoeling dat ook Taiwan, dat nu de facto een onafhankelijke eilandstaat is, vroeg of laat weer onderdeel van China wordt.

Maar als China ingrijpt in Hongkong wordt de kans kleiner dat Taiwan daar ooit vrijwillig mee zal instemmen. Taiwan zal uit een dergelijke actie concluderen dat China niet te vertrouwen is. Op de korte termijn zou het er waarschijnlijk toe leiden dat de Taiwanese president Tsai Ing-wen in januari wordt herkozen.

Lees ook: Twaalfduizend Chinese agenten oefenen langs grens Hongkong

President ziet niets in hereniging

Zij ziet niets in hereniging met China en wil het liefst dat Taiwan op den duur formeel een onafhankelijke staat wordt. Haar populariteit was tanende, maar juist door de onrust in Hongkong krijgt zij weer meer steun als voorvechtster voor een meer onafhankelijk Taiwan.

Ook weet Beijing dat een militair ingrijpen het ressentiment onder de demonstranten alleen maar zal voeden. China zou er de komende jaren de handen aan vol hebben om de Hongkongers onder controle te brengen.

Een interventie zou bovendien lelijk staan, zo kort voordat de Volksrepubliek op 1 oktober groots wil uitpakken met zijn zeventigjarig bestaan. Dan moet het Chinese communisme aan de wereld getoond worden als een systeem dat harmonie en stabiliteit brengt en een inspiratiebron voor andere landen kan zijn.

Niet afstraffen

Ingrijpen blijft daarmee dus een onaantrekkelijke, allerlaatste optie. Toch zou China er vandaag de dag wel mee wegkomen. De westerse wereld zou het veroordelen, maar waarschijnlijk niet afstraffen met bijvoorbeeld een handelsboycot. Bij de Verenigde Naties zou het waarschijnlijk moeilijk zijn om voldoende steun te vinden voor een veroordeling: China heeft daar veel vrienden.

In theorie zou het Verenigd Koninkrijk – de oude koloniale macht – een militaire coalitie op de been kunnen brengen. Die zou dan moeten afdwingen dat China zich houdt aan de overeenkomst die de twee landen sloten bij de overdracht. Maar het is ondenkbaar dat het VK zoiets in de huidige tijd ook echt zou doen.