Regisseur Lisenka Heijboer en pianist Yang Yang Cai. Heijboer: „De #MeToo-discussie was voor mij wel belangrijk.

Foto Roger Cremers

‘We willen zoveel mogelijk vrouwenstemmen laten horen’

Interview | Yang Yang Cai en Lisenka Heijboer Het Grachtenfestival heeft ‘schatten van vrouwen’ als thema. Pianist Yang Yang Cai en regisseur Lisenka Heijboer blikken vooruit.

Ze hebben elkaar nooit ontmoet, maar onverwachte ontmoetingen zijn onderdeel van de charme van het Grachtenfestival.

Voor pianist Yang Yang Cai (20), die net met een 10 als eindcijfer haar Bachelor afrondde bij pedagoog Jan Wijn aan het Amsterdamse conservatorium en eerder dit jaar het concours van het Young Pianist Foundation won, was de zomer nooit eerder zo drukbezet. Recitals op de klassieke festivals Wonderfeel en Delft Chamber Music zitten er net op, op het Amsterdamse Grachtenfestival, met het thema ‘schatten van vrouwen’, speelt ze vier concerten en de week erna staat ze op Lowlands. „In de ochtend”, vertelt ze. „Ik ben alleen nog nooit op Lowlands geweest. Wat speel je dan? Iets rustigs, of juist iets opwekkend experimenteels?”

Regisseur Lisenka Heijboer legt deze dagen de laatste hand aan de opera Vrouwenstemmen, op muziek van Meriç Artaç. De titel is bewust dubbelzinnig: de herdenking van 100 jaar vrouwenkiesrecht vormde de aanleiding, „maar we wilden ook zoveel mogelijk vrouwenstemmen laten horen.”

De opera, geproduceerd onder de paraplu van gezelschap Operafront van artistiek leider Lotte de Beer, is experimenteel. Componiste Artaç, schrijver Frank Siera en regisseur Heijboer kennen elkaar van de jonge makers-academie van het operafestival in Aix-en-Provence, waarvoor ze door De Nationale Opera in Amsterdam waren afgevaardigd.

„Daar begon ook ons gesprek over hoe je in opera op een nieuwe manier verhalen vertelt”, zegt Heijboer. „Vrouwenstemmen hebben we gesitueerd in een museale omgeving, tussen thematisch verwant werk van twee beeldend kunstenaars – op ons verzoek gemaakt. Er doet ook een amateurvrouwenkoor mee, en het publiek zit niet op een tribune, maar dwaalt door de ruimte. We vieren de vrouwenstem in verleden, en beschouwen haar rol in het heden en toekomst. En we delen het geloof dat muziek en kunst een cruciale rol spelen in hoe je samen kunt komen.”

Yang Yang Cai: „Samenkomen?”

Zingen en dansen

Heijboer: „In onze geseculariseerde en geïndividualiseerde maatschappij gaat het wel heel erg over nut, groei en geld. Maar als mensen verdrietig of gelukkig zijn, gaan ze zingen en dansen. Kunst zorgt ervoor dat we die connectie met onze primaire behoeften en met elkaar niet verliezen. In die zin is kunst juist wél nodig.”

Yang Yang: „Wow. Mooi gezegd. Ja, daar sluit ik me volledig bij aan.”

Ook Yang Yang vindt het goed dat het Grachtenfestival vrouwen als thema koos, zegt ze, al speelt ze zelf op haar recital muziek van mannelijke componisten. Lachend: „Waarom – ja, is eigenlijk wel een goede vraag.”

Misschien wel omdat ze opgroeide tussen sterke vrouwen: haar oma treinde als 21-jarige met haar toen 2-jarige moeder vanuit China naar Nederland, en daar begon de familie – voordien van vaderskant grotendeels als professioneel musicus actief – in een Chinees familierestaurant opnieuw. „Over het verleden werd niet meer veel gepraat. Maar we luisterden thuis nog wel veel naar muziek. En doordat ik mijn vader altijd piano hoorde spelen in het restaurant, wilde ik zelf ook pianist worden.”

Heijboer, die het komend seizoen in New York zal doorbrengen als Directing Fellow aan de Juilliard School, draagt om haar nek een kettinkje waar ‘feminist’ op staat, „maar dat is voornamelijk voor de lol; omdat het leuke gesprekken losmaakt.”

Heijboer: „Ik ben echt niet iemand die elke dag met spandoeken over straat loopt, maar de #MeToo-discussie was voor mij wel belangrijk. Voor het eerst ontvlamde er een gesprek waarbij ook mijn eigen generatie iets groters aankaartte. Er ontstond als het ware een nieuw perspectief; je mocht opeens zeggen dat dit wel nog steeds een mannenwereld is, waarin je je als jonge vrouw net iets harder moet bewijzen. Daardoor kreeg ik meer zin in alles, ook in mijn werk als regisseur. Alsof er opeens veel meer materiaal was waarmee ik aan de slag kon.”

Yang Yang: „Ik leef in een hele veilige bubbel, denk ik. Begrijp me goed: ik vind het ontzettend belangrijk dat vrouwen zich sinds #MeToo kwetsbaar durven op te stellen en zich uitspreken. En dat de wereld wilde luisteren. Maar dat dit thema in de klassieke muziek überhaupt speelde, kon ik eerst nauwelijks vatten. Als je er niet zelf mee in aanraking bent gekomen, ís dat ook moeilijk, denk ik.”

Grachtenfestival, 250 concerten op 90 locaties in Amsterdam, 9/8 t/m 18/8. Info: grachtenfestival.nl