Nieuwe Heerlense wijk bovenop spoor

Stadsvernieuwing Het nieuwe stationsgebied moest Heerlen elan geven. In 2012 werd nog gesproken over een sprookje. Maar wordt het dat ooit nog?

Kunstenaar Michel Huisman uit Heerlen ontwierp het Maankwartier rond het station.
Kunstenaar Michel Huisman uit Heerlen ontwierp het Maankwartier rond het station. Foto Peter Hilz / HH

NS heeft maandag na een verbouwing die zeven jaar duurde het nieuwe station in Heerlen in gebruik genomen. Het maakt deel uit van een project in de binnenstad, het Maankwartier, met bijna 40.000 vierkante meter aan kantoren, winkels, horeca, twee parkeergarages en 125 woningen, waar zo’n 210 miljoen euro mee gemoeid is.

Het Maankwartier moet de verpauperde en vergrijsde voormalige mijnstad nieuw leven inblazen, was in 2012 de bedoeling. De gemeente investeerde er dan ook fors in. Heerlen betaalde bouw en sloop van een voorlopig station en nam de financiering van het nieuwe stationgebied voor haar rekening – in totaal droeg zij een belangrijk deel van de 71 miljoen euro bij. In die 71 miljoen euro zijn de financiële bijdragen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Europese fondsen en de provincie Limburg die aan de gemeente verstrekt zijn, verwerkt. De netto eigen bijdrage van de gemeente zelf bedraagt 21 miljoen euro. Ook besloot de gemeente om het ontwerp en de uitvoering van het stationskwartier niet toe te kennen aan een regulier architectenbureau, maar aan een kunstenaar ‘van eigen bodem’, Michel Huisman.

„Met wat karton en plakband maakte ik een maquette voor het hele stationsgebied”, zei Huisman maandagochtend bij de opening. „Bij elkaar was dat een investering van nog geen 15 euro. Mijn kinderen zeiden: ‘papa het is prachtig, maar dat gaan ze niet maken’. Maar het staat er nu wél.”

Die papieren maquette is inmiddels uitgegroeid tot een massief, bijna mediterraan ‘kunstwerk’, waarin nog eens 89 andere kunstwerken in ‘verstopt’ zitten. Zoals een heliostaat in een smalle, hoge toren; een bol meteen doorsnede van 6,2 meter die het zonlicht opvangt en doorgeeft aan de begane grond. Schaalmodellen van alle planeten staan langs een bovengevel en de kunstwerken beelden samen één sterrenbeeld uit met elk hun eigen verhaal.

„Een sprookje voor de stad”, noemde SP-wethouder Riet de Wit het project in 2012. Het moest de voormalige mijnstad na jaren van crisis, nieuw elan geven.

Volgens Huisman kan het Maankwartier model staan voor stedebouwkundige ontwikkelingen elders in Nederland. Het station is gebouwd op een plaat die over het spoor heen loopt. Daar zijn ook woningen, kantoorruimtes en een hotel op verschenen. „Elders in het land is nog 500 hectare aan grond op en rond stations waar boven het spoor gebouwd zou kunnen worden.”

Het is alleen de vraag of dat Heerlense stationsgebied daar landelijk model voor kan staan. Verstedelijking boven en rond een station lukt alleen als het voldoende passanten trekt. Heerlen rekent in het Maankwartier op 30.000 tot 40.000 passanten per dag, zeker als NS de intercity Amsterdam-Eindhoven-Heerlen doortrekt naar het Duitse Aken en Keulen. Station Heerlen zou dan kunnen uitgroeien tot een internationaal knooppunt, is het idee. Vorig jaar vervoerde de NS dagelijks 4.864 passagiers van en naar Heerlen. De passagiers van Arriva, die de regionale treinlijnen in Limburg exploiteert, zijn daar niet bij opgeteld, omdat die geen passagiersaantallen publiceert. Maar volgens ingewijden telt station Heerlen alles bij elkaar opgeteld niet meer dan 10.000 passagiers per dag. Of een directe intercityverbinding tussen Amsterdam en Aken daar veel aan toevoegt, is de vraag. De komende jaren staat die verbinding ook niet in de dienstregeling van de NS.

Het is vooralsnog onduidelijk of dat het Maankwartier voldoende passanten oplevert om de winkel-, kantoor- en horecaruimtes commercieel interessant te maken. Vooralsnog is er nog nauwelijks vraag naar. Winkelruimtes op het aanpalende Maanplein staan, ondanks massieve wervingsacties, grotendeels leeg. Het kantorencomplex is wel goeddeels gevuld, maar dat komt vooral door de verhuizing naar het Maankwartier van een aantal gemeentelijke instellingen, het UWV en woningcorporatie Weller, die samen met de gemeente verantwoordelijk is voor het realiseren van het Maankwartier.

Voor het beeldbepalende 6.000 vierkante meter grote hotelcomplex (190 kamers), waarvan het casco al helemaal klaar is, is ook nog geen exploitant gevonden.

Lees ook: Voor dit sprookje dreigt leegstand.

Het ‘sprookje van Heerlen’ wacht dus nog op een goede afloop. Duidelijk is ook dat de invulling ervan duurder uitpakt dan in 2012 door de initiatiefnemers begroot was: 180 miljoen euro was toen de verwachting. Dat is 220 miljoen euro geworden. Heerlen rekende destijds nog op een eigen bijdrage van zo’n 40 miljoen euro. Dat werd 21 miljoen, maar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Europese fondsen en de provincie Limburg droegen nog eens 50 miljoen bij.

De kosten van het project lopen voorlopig nog op. Er staat een bedrag van miljoenen open van ‘vertragingskosten’ omdat het project later dan gepland wordt opgeleverd. Om hoeveel miljoen het gaat, wil noch woningcorporatie Weller noch de gemeente zeggen, zolang onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor de overschrijding.

Correctie (11 augustus 2019): Eerder stond vermeld dat de eigen bijdrage van de gemeente Heerlen aan het spoorproject ‘Maankwartier’ 71 miljoen euro bedraagt, op een totaalbedrag van 220 miljoen euro. In die 71 miljoen euro zijn de financiële bijdragen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Europese fondsen en de provincie Limburg die aan de gemeente verstrekt zijn, verwerkt. De netto eigen bijdrage van de gemeente zelf bedraagt 21 miljoen euro. Dat is hierboven aangepast.