Escalatie dreigt na intrekken autonomie Kashmir

Vier vragen over Kashmir Met het intrekken van Kashmirs autonomie dreef de regering Modi maandag een decennia oud conflict op de spits. Waarom, en waarom nu?

Indiase troepen in de stad Jammu in Kasjmir afgelopen weekend. In de aanloop naar het besluit de autonomie in te trekken stuurde India duizenden extra troepen naar de omstreden regio.
Indiase troepen in de stad Jammu in Kasjmir afgelopen weekend. In de aanloop naar het besluit de autonomie in te trekken stuurde India duizenden extra troepen naar de omstreden regio. Foto JAIPAL SINGH/EPA

Van de buitenwereld afgesloten door verbroken telefoon- en internetverbindingen werden Kashmiri’s dinsdagochtend wakker in een nieuwe werkelijkheid. De regering van premier Narendra Modi maakte een dag eerder een einde aan de autonomie die de betwiste regio in de Himalaya de afgelopen zeven decennia genoot.

Het besluit, met een pennenstreek van president Ramnath Kovind beklonken, is even historisch als controversieel en geeft de hindoe-nationalistische regering van premier Modi aanzienlijk meer macht over India’s enige door moslims gedomineerde regio. Vier vragen.

Lees ook over het conflict: Kashmir: het eeuwige strijdtoneel

1 Waarom doet de regering dit?

Veel Indiërs zien Kashmir als een integraal deel van India. De speciale status die de deelstaat had, de voorwaarde waaronder het toenmalige prinsdom in 1947 toetrad tot India, was vooral rechtse hindoe-nationalisten een doorn in het oog. Een autonoom Kashmir, waarvan ook nog eens een deel door Pakistan wordt bestuurd, past niet in hun ideaal van een groot, verenigd India.

Zowel in de verkiezingscampagne van 2014 als eerder dit jaar beloofde de Bharatiya Janata Partij (BJP) van premier Modi deze „historische fout” te herstellen door het in hun ogen discriminerende Artikel 370 te schrappen. Die maakte het onder meer onmogelijk voor mensen van buiten Kashmir daar grond te kopen, wat volgens de BJP economische ontwikkeling tegenhield.

Critici daarentegen zien het besluit als een poging van Modi en zijn vertrouweling, minister van Binnenlandse Zaken Amit Shah om de demografie van de deelstaat te veranderen.

2 Waarom nu?

Daarover verschillen de meningen. Sommige experts vermoeden dat het een poging is de aandacht af te leiden van de Indiase economie, die steeds meer tekenen van stagnatie vertoont. Anderen wijzen naar de recente toenadering tussen Pakistan en de Verenigde Staten in het vredesproces in Afghanistan. Daarin speelt Pakistan een grote rol.

Onlangs bracht president Donald Trump India in verlegenheid door te beweren dat Modi hem had gevraagd te bemiddelen in Kashmir, wat meteen door India werd ontkend. „Door dit daadkrachtig optreden maakt de regering duidelijk dat ze geen hulp nodig heeft”, zegt Michael Kugelman van The Wilson Center, een denktank in Washington D.C.

Kugelman ziet nog een andere verklaring. Het schrappen van Kashmirs speciale status was een vurige wens van de kernachterban van de BJP. „Doordat de regering zo snel na de verkiezingsoverwinning die belofte nakomt, is die achterban tevreden gesteld. Dat geeft de regering iets meer ruimte om straks met minder populaire economische maatregelen te komen”, aldus de Azië-deskundige.

3Kon dit zomaar?

Nee. Simpel gezegd heeft de regering gebruik gemaakt van een maas in de wet en de huidige politieke status van Kashmir. In plaats van artikel 370 te schrappen, heeft zij de wet zo gewijzigd dat deze in feite is uitgehold. Dat ging per presidentieel decreet en in „samenwerking met de regering van Jammu & Kashmir”.

Daarmee wordt bedoeld: de door Delhi gekozen gouverneur. Deze man, die bij de BJP hoort, leidt de deelstaat de facto sinds de regering in Kashmir vorig jaar ten val kwam en het parlement door hem werd ontbonden.

Zowel grondwetsdeskundigen als lokale politici plaatsen echter vraagtekens bij de grondwettelijkheid van het gemorrel aan de wet. Volgens minister van Binnenlandse Zaken Shah was artikel 370 evenwel „altijd al van tijdelijke aard”.

4Hoe gaat dit nu verder?

De grote vraag is hoe er in Kashmir wordt gereageerd. Eind jaren tachtig leidde groeiende onvrede over te veel bemoeienis door India tot een gewapende opstand, deels gesteund vanuit Pakistan. Sindsdien is het altijd onrustig gebleven in de deelstaat die gaandeweg veranderde in een van de zwaarst gemilitariseerde zones ter wereld.

De afgelopen dagen stuurde India extra militairen naar Kashmir om de orde te bewaren, geholpen door een samenscholingsverbod en het onder huisarrest plaatsen van lokale leiders. Deskundigen waarschuwen dat het slechts een kwestie van tijd is voordat massale protesten zullen uitbreken en een nieuwe geweldsgolf losbarst.

Ook nieuwe escalatie met Pakistan dreigt. De buurlanden vochten al drie oorlogen uit om Kashmir en kwamen eerder dit jaar op het randje van een vierde. Het Pakistaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet maandag weten „geen enkele optie uit te sluiten” om dit besluit van India te blokkeren.