Opinie

Eenzaamheid voedt 8chan en extremisme

Wouter van Noort

In de nieuwe Netflix-documentaire The Great Hack zegt een woordvoerder van Cambridge Analytica het echt: „Wij zijn geen James Bond-schurken.” De pr-variant van: denk niet aan een roze olifant. De film is een ijzingwekkende zoektocht naar de daders van het schandaal rondom het Britse campagnebedrijf. Dat misbruikte data van miljoenen mensen voor campagnes met nepnieuws voor Donald Trump en de Brexit. Conclusie: de democratie is gehackt door data-tovenaars. De Bond-schurken hebben het gedaan.

Het is een verleidelijke verklaring. Maar de documentaire negeert de belangrijkste vraag. Wat maakt dat mensen de laatste tijd zo graag in extremistische, aperte onwaarheden wíllen geloven? Dat is namelijk ook na de ondergang van Cambridge Analytica nogal in de mode gebleven.

Kijk alleen maar naar het ophitsende gif wat blijkbaar circuleerde op het internetforum 8chan. Nepnieuws over Mexicaanse migranten op dat forum zette dit weekend aan tot de schietpartij in El Paso waarbij zeker 22 doden vielen. De schietpartij is duidelijk een extreem ontspoord geval. Maar er is één duidelijke gemene deler tussen mensen die zich laten ophitsen door Cambridge Analytica en 8chan: eenzaamheid.

Volgens het Rode Kruis is sprake van een „verborgen epidemie van eenzaamheid”. Maar zo verborgen is die niet, als je mensen op flexplekken massaal de overprikkeling ziet ontvluchten door bouwvakker-achtige oorbeschermers op te doen. Of als je ze op straat ziet lopen met hun AirPods (draadloze oordopjes) in, totaal geïsoleerd van anderen. Onder jong en oud zijn de statistieken over eenzaamheid schrikbarend. Terwijl we middenin een economische en technologische hausse zitten, is sprake van een sociale recessie.

Wat heeft dat met Cambridge Analytica en 8chan te maken? De politieke denker Hannah Arendt identificeerde na de oorlog de ultieme voedingsbodem voor het fake news dat destijds de democratie ontwrichtte. Inderdaad, eenzaamheid: „De ervaring van niet bij de wereld horen, wat een van de meest radicale en wanhopige ervaringen van mensen is.” Eenzaamheid drijft mensen naar nepnieuws, tribalisme en ander extremisme - toen en nu. Zodat ze nog érgens bijhoren.

Lees ook: 8chan: toevluchtsoord voor extremisten

Als je de profielen leest van de dader in El Paso: zijn sociale isolatie gaat door merg en been. Een „anti social loner” was hij volgens een klasgenoot. Als mensen geen deel uitmaken van echte sociale verbanden, dan maar nepverbanden. Echte verbanden draaien om gedeelde liefde en vertrouwen. Nepverbanden om gedeelde haat en wantrouwen. Nepnieuws over nepvijanden smeedt die nepverbanden.

Online gaat dat sneller dan ooit. Ondanks beloftes van oneindige digitale verbindingen raken mensen vooral verder afgeschermd van elkaar. Als die eenzaamheid blijft woekeren, waren Cambridge Analytica en 8chan nog maar het begin.

Wouter van Noort schrijft tijdens de zomer enkele columns op deze plek.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.