Afvalberg groeit, kosten lopen op

Afvalverwerking Zonder Brits vuilnis was het afvalprobleem niet zo acuut. Maar wie betaalt het opzeggen van die langlopende contracten?

In de Amsterdamse haven wordt snel een stortdepot voor rioolslib aangelegd. Doordat de afvalverbrander van AEB deels is stilgelegd, kan veel slib niet verbrand worden.
In de Amsterdamse haven wordt snel een stortdepot voor rioolslib aangelegd. Doordat de afvalverbrander van AEB deels is stilgelegd, kan veel slib niet verbrand worden. Foto Robin Utrecht/ANP

Taferelen zoals in Rome, met bergen stinkend afval op straat en bijbehorende ratten? Nee, die verwacht Fons Potters van de Vereniging Afvalbedrijven niet zo gauw.

Er is zeker een acuut afvalprobleem in Nederland, nu de grootste afvalverwerker van het land grotendeels stilligt wegens ernstige technische problemen. De buffers bij inzamelaars zijn vol en alle verbrandingsovens draaien op volle toeren en kunnen geen extra aanvoer aan. „Maar we hebben een beetje lucht doordat er nu op twee plaatsen gestort mag worden, bij Zaanstad en Lelystad.” De gemeente Amsterdam werkt aan een derde locatie, blijkt uit een raadsbrief die dinsdag is verstuurd.

Een acuter probleem is: wie gaat de snel oplopende rekening betalen? Want afvalbedrijven zijn als banken: ze zijn nauw met elkaar verbonden en als er één grote speler omvalt, hapert het hele systeem. En net als bij banken is de grote vraag: wie betaalt de bail-out?

Afvalberg

Het Afval Energie Bedrijf Amsterdam (AEB), volledig in handen van de gemeente Amsterdam, sloot begin vorige maand vier van de zes afvalovens. Er was zo veel achterstallig onderhoud aan de installaties dat werken onveilig werd. Herstelwerkzaamheden gaan zes tot negen maanden duren.

Omdat AEB zo’n 16 procent van de landelijke verbrandingscapaciteit voor zijn rekening neemt, levert dat meteen een snel uitdijende afvalberg op. Die bestaat uit bedrijfsafval, Amsterdams rioolslib en geïmporteerd afval uit voornamelijk het Verenigd Koninkrijk. Dat Amsterdamse overschot kan niet zomaar verdeeld worden over de elf andere afvalverbrandingsovens die Nederland telt. Die draaien bij voorkeur altijd al voluit. Dat is het efficiëntst.

Als noodmaatregel mag er tijdelijk gestort worden, al is storten een „uiterst vangnet”, aldus Potters, een vieze oplossing waar bijzonder weinig overheidsorganen vergunningen voor willen afgeven. Het zou beter zijn als bij alle Nederlandse ovens de import uit het Verenigd Koninkrijk zou stoppen tot de installaties van AEB weer volledig draaien. „Dan is er voldoende capaciteit voor al het Nederlandse afval.”

Maar dan loopt de rekening wel erg snel op. Want niet alleen moet het noodlijdende AEB gered worden met kapitaalinjecties en moet het uitwijken van de vrachtwagens vol afval naar andere ovens in het land bekostigd worden. Ook het stoppen van de Britse import is duur. Onder de afvalstromen liggen immers langlopende contracten tussen Britse inzamelaars en Nederlandse verbrandingsovens die opengebroken moeten worden.

Wie moet al deze kosten gaan betalen? Daar bestaat grote onenigheid over in de branche. AEB veroorzaakt het probleem, zegt Fons Potters van de Vereniging Afvalbedrijven. Als andere verbrandingsovens ruimte moeten maken voor Nederlands afval en daarvoor contracten met Britse partijen moeten openbreken, dan moet AEB dat maar betalen. „Andere bedrijven kunnen zeggen: wij hebben alles goed geregeld, en nu gaan wij buiten onze schuld om het schip in. Dat is niet goed.”

Extra geld van de gemeente

Concrete voorstellen voor compensatie heeft Potters nog niet gezien. Daarom dringt de branchevereniging er bij de gemeente Amsterdam op aan om AEB tot een plan te laten komen.

AEB heeft al extra geld van de gemeente gekregen om de rekeningen te betalen, zegt een woordvoerder van Amsterdam. De afvalverwerker kreeg eind vorige maand een kapitaalinjectie van 6 miljoen euro van de gemeente, plus 6 miljoen vooruitbetaling, plus een krediet van 10 miljoen van de banken. „AEB heeft zelf afspraken gemaakt met de branche om een deel van de capaciteit over te dragen. Wat die afspraken zijn, weten wij niet. AEB is een zelfstandig bedrijf.”

De gemeente verwacht overigens al op korte termijn een nieuw verzoek om geld van AEB, blijkt ook uit de raadsbrief.

AEB zelf houdt zich op de vlakte over wie de rekening zou moeten betalen. „We begrijpen dat het gedeeltelijk stilleggen van onze capaciteit financiële consequenties heeft en we zijn met betrokken partijen in gesprek om daar een oplossing voor te vinden”, laat een woordvoerder weten.

De kans dat de gemeente als aandeelhouder, financier én klant van AEB op een of andere manier opdraait voor de kosten, is groot. In een brief die dinsdag naar de gemeenteraad is gestuurd, noemt burgemeester Femke Halsema (GroenLinks) het capaciteitstekort nu „een nationaal probleem”, dat opgelost moet worden door „het bedrijfsleven, de Rijksoverheid, provincies en gemeenten”.

Lees ook: Eén Amsterdamse afvaloven is nu een landelijk probleem

Maar wat kan de overheid doen? Een importplafond op Brits afval instellen, zegt Fons Potters van de Vereniging Afvalbedrijven. Daar kunnen de verbrandingsovens zich mogelijk juridisch achter verschuilen als een commercieel contract opgezegd moet worden. Zo’n plafond is een mogelijkheid die de branchevereniging met de betrokken ministeries bespreekt, zegt Potters. De gemeente Amsterdam „steunt” dat, staat in de raadsbrief.

Het is onduidelijk of de Nederlandse overheid de Britten opeens met een acuut afvalprobleem wil opzadelen, omdat één bedrijf in de markt in de problemen zit. Maar AEB is misschien ook wel too big to fail. Wat helemaal niemand wil, is het heropenen van stortplaatsen, of – nog erger – afval in de straten.