Onderzoek: verkrachte vrouw wordt eerder geloofd als ze huilt

Psychologie Slachtoffers van verkrachting zijn niet per se overstuur als ze erover vertellen, maar dat wordt vaak wél van ze verwacht.

Mensen denken vaak ten onrechte dat slachtoffers van verkrachting per definitie overstuur zijn als ze erover vertellen.
Mensen denken vaak ten onrechte dat slachtoffers van verkrachting per definitie overstuur zijn als ze erover vertellen. Foto Getty Images/iStockphoto

Mensen vinden een vrouw die vertelt dat ze verkracht is geloofwaardiger als ze heel emotioneel overkomt (huilen, trillende stem) dan wanneer ze haar emoties beheerst, oogcontact houdt en met vaste stem een feitelijk verhaal vertelt. Dat blijkt uit een meta-analyse, vorige maand online gepubliceerd in Psychological Bulletin, waarin resultaten van twintig eerdere onderzoeken statistisch zijn gecombineerd.

Mensen denken vaak dat slachtoffers van verkrachting per definitie overstuur zijn als ze erover vertellen of als ze aangifte doen. In werkelijkheid onderdrukken slachtoffers hun emoties vaak, in een poging tot zelfbescherming of omdat ze getraumatiseerd of depressief zijn. Emotionaliteit zegt niets over de geloofwaardigheid. De nieuwe meta-analyse laat zien dat het daardoor kan gebeuren dat vrouwen die aangifte willen doen van verkrachting ten onrechte niet geloofd worden, omdat ze niet genoeg emoties zouden tonen, schrijven de Australische onderzoekers.

Vaak geen aangifte

Volgens het CBS gaan slachtoffers van gewelds- en zedenmisdrijven in de meeste gevallen niet naar de politie. En als er wél een melding of aangifte van verkrachting wordt gedaan, wordt de verdachte meestal niet vervolgd, weten we uit internationaal onderzoek. Verkrachting is vaak moeilijk te bewijzen. En er bestaan veel onjuiste ideeën en vooroordelen over, zogenoemde rape myths. Bijvoorbeeld dat vrouwen vaak zouden liegen dat ze verkracht zijn, dat het geen verkrachting zou zijn als het slachtoffer zich niet verzet, dat vrouwen stiekem van verkrachting zouden genieten of dat het hun eigen schuld zou zijn als ze dronken zijn of zich te bloot kleden. Dat een vrouw die verkracht is zichtbaar emotioneel zou moeten zijn, is ook zo’n vooroordeel.

Tekst of video

In de onderzoeken die nu gecombineerd zijn, kregen proefpersonen bijvoorbeeld een verkrachtingsverklaring te lezen waarin het slachtoffer beschreven werd als emotioneel of kalm. Of proefpersonen zagen een vrouw (een actrice, geen echt slachtoffer) op video vertellen dat ze verkracht was, ofwel op een heel emotionele manier, ofwel heel beheerst. Of de verklaring schriftelijk was of op film stond, maakte voor de waargenomen geloofwaardigheid niet uit.

Of de proefpersonen juridische ervaring of politie-ervaring hadden maakte ook niet uit. In een aantal studies ging het om rechtenstudenten of agenten in opleiding, dus die hadden wel wat ervaring, maar niet heel veel. Of professionals de geloofwaardigheid van verkrachtingsverklaringen over het algemeen beter kunnen inschatten is nog onduidelijk.

Deze meta-analyse ging alleen over verklaringen van vrouwelijke slachtoffers. Mannen kunnen ook verkracht worden – dat dat niet zo zou zijn, is weer zo’n onjuist vooroordeel over verkrachting. Maar mannen geloven vaker in rape myths dan vrouwen en mede daardoor noemen mannen wat hun is overkomen minder vaak verkrachting. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een kleine enquête onder ruim 300 Amerikaanse studenten die seksuele ervaringen hadden gehad waarmee ze niet hadden ingestemd, waarvan de resultaten vorige maand in Psychology of Men & Masculinities werden gepubliceerd.

Zowel bij mannelijke als bij vrouwelijke slachtoffers van seksueel geweld moet dus rekening worden gehouden met het effect van rape myths, maar op verschillende manieren.