Opinie

Stapje voor stapje veroveren Saoedische vrouwen rechten

Beetje bij beetje krijgen vrouwen meer rechten in het conservatieve Saoedi-Arabië, ziet Carolien Roelants. De voogd krijgt minder macht over hen.

Dwars

Alweer Saoedi-Arabië. Ja, dat moet vandaag wegens de grote hervorming waarmee de kroonprins de vrouwen heeft verblijd. Of grote hervorming, grote hervorming, vrouwen mogen over een paar weken zelf, zonder toestemming van hun voogd (vader, broer, of zelfs zoon) een paspoort aanvragen. En ook zonder toestemming van hun hoeder de grens over. Maar bijna overal in de wereld mogen vrouwen dat allang, dus niks grote hervorming. Het is eerder zo dat stapje voor stapje Saoedische vrouwen hun achterstand weggewerkt zien worden.

Het zat er aan te komen. Bijna twee maanden geleden vertelde de Saoedische Sheikha Aldosary me al dat er een heleboel discussie was in de Saoedische media – die allemaal zorgvuldig de regeringslijn volgen – over afschaffing van de voogd of van delen van diens autoriteit over de vrouw(en) onder zijn hoede. Zo werkt deze proefballonnetjespraktijk. Eerst eens kijken of er niet te veel verzet komt. Het blijft immers een zeer conservatief land. Als Twitter ontploft van woede, dan gaat een beoogde maatregel niet door. Zo niet, dan kan die doorgang vinden.

De voogd – door de ultraconservatieve geestelijkheid afgeleid uit een Koranvers dat de man als de beschermer van de vrouw aanduidt omdat God hem meer kracht heeft gegeven – als zodanig is nog niet afgeschaft. Hij moet nog steeds toestemming geven als een vrouw wil trouwen, of als ze op zichzelf wil gaan wonen. Of, opmerkelijk genoeg, om de gevangenis te verlaten als ze een celstraf heeft uitgezeten. Maar pas op: voor vrouwen uit een conservatief milieu verandert er in de praktijk eigenlijk niets. Daar blijft vaders of broers wil wet.

De uitholling van de macht van de voogd begon al onder koning Abdullah (2005-2015); het verschil met nu is dat de stappen wat groter zijn geworden. Abdullah was een voorzichtige hervormer; kroonprins Mohammed bin Salman, de huidige sterke man, is een ongeduldige jonge man die zo snel mogelijk het land wil moderniseren (is niet liberaliseren!). Ander verschil tussen de twee mannen: onder Abdullah konden vrouwen – of mannen – nog wel een beetje actie voeren. Een beetje: wie bijvoorbeeld een mensenrechtenorganisatie oprichtte, ging onverbiddelijk de gevangenis in. Onder de kroonprins is elk activisme uit den boze.

Waarom toch? U herinnert zich dat in mei vorig jaar, vlak voordat vrouwen voor het eerst een auto mochten gaan besturen, verscheidene bekende vrouwenactivistes werden opgepakt. Sommige van hen zijn vrijgelaten, hangende de uitkomst van hun proces. Loujain al-Hathloul en Samar Badawi zijn onder de vrouwen die nog steeds vastzitten. Onder anderen Hathloul is gefolterd. Het is pure intimidatie, en die werkt. Heeft u soms iets gehoord van de vrouwen die zijn vrijgelaten? Of van activisten, vrouwen of mannen, die nog op vrije voeten zijn? Iedereen houdt zijn mond.

Ik heb het al eens eerder geschreven: de kroonprins laat zich niet opjagen. Actievoeren om achter het stuur te mogen lijkt misschien onschuldig, maar elk actiesucces kan leiden tot nieuwe eisen en kwaad tot erger. De geestelijken die sinds september 2017 gevangen zitten en die de doodstraf boven het hoofd hangt, eisten inspraak voor de bevolking. Inspraak! Dat zit er echt niet in.

Maar er is wel degelijk wat veranderd in Saoedi-Arabië. Een Saoedische journalist meldde zaterdag voor het eerst tegen een auto met een vrouw achter het stuur te zijn gebotst. Alleen blikschade, als u het weten wilt.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.