Iran gaat echt niet weg uit Irak

Irak De VS willen dat Iraanse milities hun invloed in Irak afbouwen. Irak dreigt het nieuwe toneel te worden voor hun schaduwoorlog.

Oefeningen in de Iraakse stad Taza van de Volksmobilisatietroepen PMF, die onder Iraanse invloed staan.
Oefeningen in de Iraakse stad Taza van de Volksmobilisatietroepen PMF, die onder Iraanse invloed staan. Foto Ako Rasheed/Reuters

Het oude centrum van de Iraakse stad Mosul ziet eruit alsof de oorlog niet al twee jaar, maar pas twee weken voorbij is. Er liggen bergen puin, huizen missen verdiepingen. In de strijd hier in 2017 tegen terreurbeweging IS waren de Verenigde Staten en Iran indirecte bondgenoten. De VS leidden een internationale coalitie die met luchtaanvallen de Iraakse troepen steunde en was ook op de grond aanwezig, Iran stuurde wapens en mensen.

Maar nu de man-tot-man-gevechten tegen IS over zijn, willen de VS dat Iran zijn invloed beperkt. Donderdag liep een ultimatum van de Iraakse regering af om de macht te verminderen van de Hashd al-Shaabi (Volksmobilisatietroepen, PMF in het Engels). De ‘Hashd’ is een van de zichtbaarste vormen van de Iraanse invloed in Irak. Schattingen van het aantal strijders lopen uiteen van 60.000 tot 150.000. De koepel van tientallen nieuwe en bestaande milities ontstond in 2014 na een oproep van de vooraanstaande shi’itische geestelijke Ali al-Sistani om de wapens op te nemen tegen IS. Hoewel de ‘Hashd’ formeel onder bevel staat van het Iraakse leger, zijn veel van de grotendeels shi’itische milities loyaal aan Iran.

Nu willen de VS en een deel van de Iraakse regering dat de Hashd minder prominent wordt. Het tegendeel gebeurt: de milities hebben zich stevig genesteld in de steden en dorpen die ze hebben helpen veroveren. Als het tot een confrontatie komt tussen de VS en Iran, zou het front wel eens hier in Irak kunnen liggen. Iraakse burgers zijn bang dat ze tussen twee vuren terechtkomen.

Alleen het café zit vol

Roze, rode en blauwe jurkjes wiegen op hangertjes aan een gebouw waarvan de voorgevel is weggeslagen. Op het zanderige stuk grond ernaast krommen ijzeren staven als roodbruine grassprieten omhoog uit een duin van kapotte stenen. Twee jongens duwen in de hete middagzon karren met brokstukken voort. Het puin is geld waard. In februari ageerden lokale politici in Mosul tegen de Hashd, die miljoenen zou verdienen aan de handel in oude metalen. In plaats van het materiaal te gebruiken voor de wederopbouw van de stad, werd het elders doorverkocht.

Om de wijk in te komen achter de verwoeste Nuri-moskee waar IS in 2014 zijn ‘kalifaat’ afkondigde, moet je langs een militair in uniform op een stoeltje. Officieel wordt de stad bewaakt door het Iraakse leger. Maar volgens bewoners zijn de milities overal. De nieuwe gouverneur, Mansour Marid, is nauw verbonden aan de Hashd. „Eerst hadden we alleen last van milities, nu hebben ze de hele stad in handen”, zegt een bewoner die liever anoniem wil blijven uit vrees voor represailles.

In een kantoortje waarvan de inrichting bestaat uit een bureautje, plastic stoeltjes en een zwarte bank , zit Abdelkarim Danoun (61). Danoun – witte djellaba, lichte zonnebril, buikje – was een van de eerste bewoners die terugkwam naar Mosul. Hij had ooit een zaak in elektrische apparaten, nu een makelaarskantoor. Klanten zijn er nog niet. „Niet meer dan 10 procent van de mensen is teruggekomen”, zegt Danoun. „De enige succesvolle zaak hier is het café. Niemand heeft iets te doen, dus daar zit iedereen.”

Werkloosheid en stagnerende wederopbouw zijn de belangrijkste problemen waar de bewoners van Mosul mee kampen. Als grootste schuldigen zien zij de algemene corruptie en de milities die de economie van de stad volgens hen beheersen.

Strijd om invloed met VS

Premier Adil Abdul Mahdi zei op 1 juli dat alle milities voor het eind van de maand moeten opgaan in het Iraakse leger en al hun economische en militaire posten moeten opgeven. Dat zou ook betekenen dat de milities vertrekken uit steden als Mosul en geconcentreerd worden rond Bagdad, aan de grens en bij shi’itische heiligdommen.

Dit ultimatum werd gezien als een gebaar. In mei evacueerden de VS ambassadepersoneel omdat pro-Iraanse milities Amerikaanse doelen zouden willen aanvallen. Volgens analisten is het met de huidige machtsverhoudingen in Irak echter onrealistisch dat de milities zich terugtrekken. Bovendien, waarschuwt analist Michael Knights in The Defense Post, kan de poging om te centraliseren ook de invloed versterken van een Hashd-leider als Abu Mahdi al-Muhandes, volgens de VS een terrorist.

Terwijl de VS willen dat Iran uit Irak verdwijnt, riep Iran juist Irak dit jaar op de circa vijfduizend overgebleven Amerikaanse manschappen het land uit te zetten. De sterkste facties binnen de Hashd zijn milities die in samenwerking met de Iraanse Revolutionaire Garde al sinds de verdrijving van Saddam Hussein de Amerikaanse aanwezigheid in Irak bestrijden. „Irans invloed in Irak is veel groter dan die van de VS”, zei directeur-oprichter Kamran Bokhari van het Center for Global Policy tegen Bloomberg. „Grote delen van het Iraakse burgerlijke en militaire establishment, niet alleen de milities, zijn nauw verbonden met Iran.”

Irakezen zijn bang om opnieuw tussen de strijdende partijen te belanden. Bewoners van Mosul kunnen wel raden wie onlangs vanuit hun stad een raket afvuurde op een Iraaks-Amerikaans trainingscomplex. Ze vrezen dat dit nog maar het begin is.