Zomergast Hanna Bervoets toont zich een verteller met veel tijd

Zomergasten Schrijfster Bervoets meed als Zomergast lang emotie en kwetsbaarheid, maar wist haar fragmenten slim aan te kleden.

Schrijfster Hanna Bervoets en presentator Janine Abbring tijdens Zomergasten.
Schrijfster Hanna Bervoets en presentator Janine Abbring tijdens Zomergasten. Foto VPRO

Na bijna twee uur merkt Janine Abbring op dat Hanna Bervoets het fijner vindt om over ‘de theorie’ te praten, nadat een poging om een persoonlijk gesprek te voeren wederom strandt. Eerdere pogingen van Abbring om door te dringen tot Bervoets’ persoonlijke leven leverde de pijnlijke wedervraag op of ze het ‘concreter’ kon maken. Bervoets wil niet vervallen in clichés, zo zegt ze zelf, en vermijdt daarom de voor de hand liggende vragen. „Daar kun je misschien over nadenken”, geeft ze Abbring mee.

Tot dan toe is het een nogal onderhoudende Zomergasten-aflevering, met veel analyse en duiding, en weinig emotie en kwetsbaarheid. De eerste twee uur was het vooral Bervoets de mediawetenschapper die haar fragmenten inhoudelijk ontleedt en uitlegt, op een tempo dat Abbring nauwelijks kan bijbenen. Bervoets is namelijk een verteller met veel tijd, en Abbring weet daar aanvankelijk geen grip op te krijgen.

Dat maakte de Zomergastenavond niet minder boeiend, integendeel. Bervoets is enthousiast en weet haar fragmenten slim aan te kleden.

Ontheemde walrussen

Het eerste gekozen fragment komt uit Our Planet en is meteen een stevige binnenkomer. We zien hoe door klimaatverandering ontheemde walrussen zich hebben verzameld op een rotsig schiereiland. Uiteindelijk vallen honderden walrussen in hun natuurlijke drang naar voedsel van steile kliffen naar beneden. Bervoets besluit niet plichtmatig over klimaatverandering te praten, maar kijkt puur technisch naar de natuurdocumentaire. Zo doen de vallende walrussen haar denken aan de jumpers van 9/11. Geen toevallige associatie, legt Bervoets uit; de documentaire is zodanig opgebouwd om die associatie bij de kijker op te wekken. Het is een verhaal, manipulatief van aard, maar niet per se negatief; we snakken naar verhalen en willen daarom gemanipuleerd worden.

Dergelijke psychologische verklaringen probeert Bervoets op meerdere fragmenten los te laten. Dat pakt niet altijd even overtuigend uit, zoals haar uitleg over de schoolpleindynamiek in Expeditie Robinson (niet echt een diepgaande analyse) en het religieuze karakter van het Céline Dion-fanschap (ook niet bepaald een verrassend inzicht).

Lees ook: Hanna Bervoets wordt met elk boek beter

Bervoets begint wat los te komen als het gaat om haar nerdige voorliefde voor de jaren 90-serie Xena: Warrior Princess, waarin de makers op subtiele wijze een lesbische verhaallijn verwerken. Nu zou het ‘queerbaiting’ genoemd worden (pogingen van tv-makers om een niet-heteropubliek aan een serie te binden) maar destijds volgens Bervoets van een niet te onderschatten emancipatoire betekenis, ook voor haarzelf.

Moralistische houding

Maar Bervoets wordt pas persoonlijker en opener wanneer het over ziekte en lijden gaat. Bervoets, die zelf een chronische aandoening heeft, laat een interviewfragment van Susan Sontag zien over de moralistische en veroordelende houding ten opzichte van ziektes. Bij nare en onbekende kwalen zullen mensen gauw geneigd zijn om die als straf te beschouwen. Vooral seksueel overdraagbare ziektes zoals aids konden op weinig medelijden rekenen, aangezien die door ‘immoreel gedrag’ veroorzaakt zou zijn. (Ingrijpend is dan ook de keuze van een fragment uit de documentaire How to Survive a Plague, over hoe homofoob beleid van de Amerikaanse overheid vele onnodige aids-slachtoffers maakte.)

Bervoets maakt duidelijk dat die culturele denkbeelden en stigma’s nog altijd bestaan, bijvoorbeeld over huidige aandoeningen waar weinig over bekend is. Hoe minder we over de aandoening weten, hoe sneller we de symptomen ervan aan karakter toeschrijven, vertelt ze. Alsof je je ziekte over jezelf hebt afgeroepen.

Enthousiasme maakt plaats voor somberheid, en Bervoets laat haar meest kwetsbare kant zien. Dat is ook het moment dat Abbring het gesprek persoonlijk weet te maken. Helaas een late aansluiting.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.