Opinie

Doe wat ik zeg, niet wat ik doe

Wouter van Noort

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro laat het Amazone-regenwoud in angstaanjagend tempo omhakken. Donald Trump begint de pesterige rietjes-campagne Make Straws Great Again. Het is in deze tijd verleidelijk om te denken in klimaatboeven en klimaathelden. Maar de helden zijn ook niet echt lekker bezig.

Zoek de fout. Afgelopen week was de elite van de elite samen op Sicilië. Op de conferentie, georganiseerd door Google, waren Barack Obama, Prince Harry, Leonardo DiCaprio en de top van de technologie-industrie bijeen. Op de agenda: klimaatverandering. Op de dichtstbijzijnde luchthaven: 114 privéjets.

Zoek de fout. De linkse Canadese premier Justin Trudeau kondigt een verbod aan op wegwerpplastic. Krijgt een vraag van een journalist over wat zijn gezin zelf doet om plastic te minderen. Hij stamelt en stottert, geeft een ongeloofwaardig antwoord over hoe zijn gezin nu water drinkt: „Weg van plastic, naar papieren, ehm. Een soort drinkdoosje-waterfles-achtige dingen.”

Ed Nijpels, voorzitter Klimaatberaad, bleek zelf energielabel G te hebben. Al Gore een gasrekening van 30.000 dollar.

Doe wat ik zeg, niet wat ik doe. De zelfverklaard klimaatbewuste elite brengt op deze manier haar hele eigen agenda in gevaar.

Justin Trudeau, Ed Nijpels en Barack Obama hebben het hopelijk ook bij hun eerste lessen economie gehad: klimaatverandering is een klassieke tragedy of the commons, een ‘tragedie van de meent’. Het beschermen van de natuur werkt alleen als burgers erop vertrouwen dat iedereen zich aan de afspraken houdt, en vooral de mensen die de regels máken.

Oxford-hoogleraar Mark van Vugt identificeerde in een veel geciteerd paper de belangrijkste vereiste voor elites die de natuur willen beschermen: ‘eerlijke procedures’. Als burgers twijfelen over de eerlijkheid van de elite, dan gaat het mis. Dan verliezen de instituties hun gezag. Dan kan niemand elkaar nog vertrouwen. Stort het kaartenhuis in en begint de tragedie van de meent van voor af aan.

De massa oproepen tot het ene en zelf het tegenovergestelde doen: veel oneerlijker wordt het niet. Doe wat ik zeg, niet wat ik doe: progressieve politici en filantropische supersterren riskeren op deze manier de complete klimaatinspanning.

De oplossing is gelukkig best simpel. Óf veranderen wat je doet, óf veranderen wat je zegt. Tenzij je de sleutels voor de toekomst van de planeet definitief uit handen wilt geven aan Trump en Bolsonaro. Die doen in elk geval af en toe wat ze zeggen.

Wouter van Noort schrijft tijdens de zomer enkele columns op deze plek.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.