Opinie

De vrouwenmarge: niet te bloot en niet te bedekt

Maxim Februari

Hoeveel kleren moet een vrouw eigenlijk aan? Niet te weinig, want dan wordt ze van Facebook verwijderd. Niet te veel, want dan wordt ze door haar medeburgers gearresteerd. Het steekt nauw. Ergens tussen de fatsoensregels van Facebook en het boerkaverbod ligt een smalle band waarbinnen de vrouw zich kan kleden.

Voor de man is dit minder relevant, want die leeft vanzelf in die smalle band. Zelden naakt. Nooit gesluierd. De man is hooguit als belanghebbende in het geding. Zo las ik waarom Wim (CDA), Geert (PVV) en Jeroen (PvdA) vrouwen het dragen van een boerka hebben verboden. Het is om de vrouw te bevrijden, begrijp ik. Terwijl de boerkadraagsters zelf zeggen dat ze juist om de vrouw te bevrijden hebben besloten hun gezicht te verbergen, zodat de controverse klonk als een zeldzame win-winsituatie. Of je de boerka nou draagt of verbiedt: de vrouw wordt er altijd vrijer van.

Toch is het onderwerp gecompliceerder dan de discussie over de boerka doet vermoeden. Het gaat ook bij andere kleding om de tegenstelling tussen verplichting en bevrijding. Om uitdaging en de aanstoot die je daaraan neemt. ‘Het is niet aan de staat om te bepalen hoe een vrouw haarzelf presenteert en kleedt’, schrijft S.P.E.A.K, een collectief van moslimvrouwen. Maar dat is wel degelijk aan de staat: naaktlopen is strafbaar gesteld. De staat wil het niet hebben.

Je moet kleren aan, ook van Facebook. Die grootmacht blokkeerde de pagina van het Nederlands Fotomuseum, omdat een naakte vrouw is te zien die in 1960 door Ed van der Elsken in Japan werd gefotografeerd. Het Fotomuseum protesteerde tegen de blokkering met een beroep op een uitzonderingssituatie: het claimde dat kunst niet ‘wegens naaktheid’ mag worden geweerd. Facebook ging overstag en gaf toe dat voor naakt in kunst een uitzondering wordt gemaakt. Maar, schreef het, over wat gepaste naaktheid is, zal altijd verschil van mening blijven bestaan.

De feministische dragers van boerka’s hebben dus geen gelijk met hun claim ‘baas over eigen hoofd’ te zijn. Helaas is niemand baas over zichzelf. Af en toe werpt iemand zijn stropdas af, maar ook dat is slechts bevrijding van een verplichting, de regels rondom gepastheid en betamelijkheid zijn strenger dan de Nederlandse samenleving graag voorgeeft. De boerka en de verboden van Facebook staan daarom niet los van elkaar. Hoeveel kleren moet een vrouw aan? Laten we maar eerlijk benoemen waar het bij die dwingende vraag om draait: om seks, uitdagendheid en de angst dat grenzen worden overschreden.

Het meest verhelderende op dit punt vond ik een gesprek dat de Volkskrant vorige week voerde met Emma Wortelboer. De jonge Emma Wortelboer geeft de kijker sekstips namens omroep BNNVara, eerder in het televisieprogramma Spuiten en Slikken, nu online in een programma met de titel Emma’s Peepshow. Seks? Ze vindt er ‘niet zoveel aan’. En dit is al opmerkelijk genoeg, een omroep die sekstips laat geven door iemand die er niet zoveel aan vindt, maar nog opmerkelijker is haar enthousiasme over vrouwen die zich ‘sexy’ presenteren op Instagram. Ook zelf post ze daar ‘geile’ foto’s die haar vrijwel naakt tonen.

Deze sexy en geile cultuur van foto’s op Instagram heeft met seks zelf dus weinig te maken, daar is immers ‘niet zoveel aan’, maar wel met aandacht en competitie. Wat Facebook verbiedt, staat Instagram toe, en zo ontstaat daar een cultuur waarin sexy poses je populariteit bevorderen. ‘Ik ben niet onzeker over mijn lijf, maar wel over mijn Instagrampositie in Nederland’. Naaktheid als publieksattractie.

Het lijkt me niet ver gezocht om te beweren dat Instagram een sexy cultuur laat bloeien die weinig met seks te maken heeft, terwijl Facebook met zijn gestrengheid naaktfoto’s juist seksualiseert. Hoe strenger de regels, hoe zichtbaarder de grenzen van de betamelijkheid en hoe aanlokkelijker ze te overschrijden. Hoe meer je aanhebt, hoe spannender het wordt.

Dat een museum geschokt protesteert tegen de blokkering van foto’s door Facebook, omdat het bij de foto’s om kunst gaat en omdat daarvoor een uitzondering moet worden gemaakt, betekent dat kunst alle naakt ongevaarlijk maakt en buiten het domein van de seks brengt. Zoals ook het naturisme dat doet.

Het is het blokkeren, het verbieden en het bedekken dat de suggestie van seks oproept, en de spanning van grensoverschrijding. En zo is de boerka dus een soort omgekeerd Instagram: de feministische dragers van boerka’s lopen gemaskeerd over straat als een statement over het gevaar dat loert in seksualiteit. Een claim op persoonlijke vrijheid in de hoop Wim, Geert en Jeroen op stang te jagen en tot ingrijpen te verleiden. Wat heeft gewerkt.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.