De rechterhand van Pol Pot had nergens spijt van

Nuon Chea (1926-2019) Nuon Chea, de ideoloog van de Rode Khmer, was tweemaal tot levenslang veroordeeld. Hij bleef overtuigd van zijn gelijk. ‘We doodden alleen de slechte mensen.’

Nuon Chea tijdens zijn proces, in november 2018.
Nuon Chea tijdens zijn proces, in november 2018. Foto Mark Peters/ AFP

Nooit erkende Nuon Chea schuld. De rechterhand van de Cambodjaanse dictator Pol Pot is zondag overleden, terwijl hij nog in hoger beroep had willen gaan in de laatste rechtszaak tegen hem. ‘Broeder Nummer Twee’ werd 93.

Nuon Chea werd vaak getypeerd als de grote ideoloog achter het Rode Khmer-regime, dat van 1975 tot 1979 de leiding had in Cambodja. In die vier gewelddadige jaren kwamen 1,7 tot 2,2 miljoen inwoners om, ongeveer een kwart van de bevolking.

Pol Pot en Nuon Chea hadden radicaal-maoïstische denkbeelden. Ze wilden van Cambodja een agrarisch en communistisch Utopia maken, een boerensamenleving waarin klasse, religie en geld geen rol zouden spelen. Onder hun leiding verdreef het regime de inwoners uit de stad naar het platteland en veranderde het land in een soort werkkamp. De meeste slachtoffers vonden de dood door uitputting, hongersnood en ziektes.

Het speciale Cambodja-tribunaal, een samenwerking van Verenigde Naties en de Cambodjaanse justitie, veroordeelde Nuon Chea twee keer tot levenslang. In 2014 voor het eerst, voor misdaden tegen de menselijkheid, politieke vervolgingen en verdwijningen. De leiding van de Rode Khmer was zeer achterdochtig, dus mogelijke verraders aan het communistische ideaal liet ze vermoorden.

De rechters van het tribunaal achtten bewezen dat Nuon Chea persoonlijk goedkeuring gaf aan honderden arrestaties en executies. Nuon Chea is altijd in zijn idealen blijven geloven en hield vol dat wat zij deden in het belang van Cambodja was. Volgens The New York Timeshad hij eens gezegd: „We vermoordden niet veel mensen. We doodden alleen de slechte mensen, niet de goede.” Het dragen van een bril of spreken van een buitenlandse taal was al genoeg om ‘slecht’ te zijn, want dan was je intellectueel. Afgelopen november volgde de tweede veroordeling, voor genocide op Cham moslims en Cambodjaans-Vietnamese minderheden.

Broeder Nummer Twee

Dictator Pol Pot is nooit veroordeeld. Hij overleed in 1998. Aan het eind van dat jaar gaven Nuon Chea en Khieu Samphan, hij was staatshoofd in hun tijd, zich over aan het nieuwe regime. Ze meldden zich bij Hun Sen, de man die nu nog steeds premier van Cambodja is. Hun Sen, die zelf ook bij de Rode Khmer had gezeten, stuurde hen op strandvakantie. Daarna leefden de twee jarenlang in een rustig dorpje aan de grens met Thailand.

Wie een bril droeg of een andere taal sprak, was al verdacht, want intellectueel

Onder zware internationale druk werden de twee in 2007 toch gearresteerd. Het duurde vervolgens jaren voordat het tot een eerste veroordeling kwam. Het tribunaal heeft altijd moeizaam gefunctioneerd en kreeg veel kritiek. Het kampte met corruptie en de regering die de rechtsgang probeerde dwars te zitten.

Broeder Nummer Twee is de eerste van de drie veroordeelden die overlijdt: Khieu Samphan is 88 jaar, Kameraad Duch is 76. Het is onwaarschijnlijk dat het tribunaal ooit nog aan nieuwe zaken zal beginnen. Premier Hun Sen heeft vaak gezegd dat hij niet wil dat er meer vervolgingen komen – die zouden het land maar ontwrichten.

Correctie 12 augustus 2019: In een eerdere versie van dit artikel stond dat alleen Khieu Samphan nog in leven is. Ook de tot levenslang veroordeelde Kameraad Duch leeft nog. Hierboven is dat aangepast.