De lachgaskoning van Amsterdam

Lachgas Deniz Üresin, 25 jaar, is „de lachgaskoning” van Amsterdam. „Een caissière vraagt ook niet aan iedere klant een ID.”

In een paar maanden realiseerde Deniz Üresin met zijn bedrijf Ufogas een florerende handel in ballonnetjes. En het lijkt allemaal volgens de regels te gaan.
In een paar maanden realiseerde Deniz Üresin met zijn bedrijf Ufogas een florerende handel in ballonnetjes. En het lijkt allemaal volgens de regels te gaan. Foto Niels Wenstedt/ANP

Drie jonge meiden verzamelen zich op een doordeweekse avond rond een bakfiets in de Amsterdamse Leidsestraat. Ze kopen drie ballonnen voor een tientje, zetten het ding aan hun lippen en inhaleren het lachgas. Langzaam lopen de roze, gele en paarse ballonnen leeg. Even wankelen de meisjes. Dan barsten ze in lachen uit. „Spaaaaace.

Tevreden slaat Deniz Üresin, 25 jaar, pet achterstevoren op zijn hoofd en een bodywarmer met camouflage-print, de meisjes gade. Üresin is, zoals hij het zelf noemt, „hét gezag” op lachgas-gebied. Hij is de lachgaskoning van Amsterdam. In een paar maanden realiseerde hij met zijn bedrijf – Ufogas – een florerende handel in ballonnetjes. En het opvallende is: het lijkt allemaal volgens de regels te gaan.

Lees ook over wat er eigenlijk met je gebeurt als je lachgas inademt

Gemeenten in Nederland worstelen met de aanpak van lachgas. In Amsterdam broedt burgemeester Halsema op een plan om de straathandel aan banden te leggen. In Utrecht hint de gemeente in delen van de stad op een verbod – gebruikers zorgen voor overlast en rommel. In Haarlem en Alkmaar is lachgas-gebruik en verkoop verboden op evenementen en festivals. En in Oosterhout krijgen overlastgevende gebruikers een boete van 149 euro.

Drie jaar geleden nam de Hoge Raad een besluit: lachgas valt niet langer onder de geneesmiddelenwet, omdat er geen „therapeutische werking” vanuit gaat. Het valt onder de warenwet. Een groot verschil: de verkoop van geneesmiddelen is gebonden aan strenge regels, onder de warenwet is handel voor iedereen toegestaan. Sindsdien duiken overal handelaren op: eerst online, nu ook op straat.

Lachgas – door tandartsen en in ziekenhuizen nog steeds ingezet als narcosemiddel in combinatie met een ander middel – wordt vanuit de gastank in een ballon gespoten. Die lucht adem je in. Na een ‘hit’ ervaren gebruikers een korte roes van dertig seconden tot enkele minuten. Ze worden licht in hun hoofd en ervaren een euforisch gevoel. Geluiden lijken in elkaar over te lopen. Bij langdurig en extreem gebruik kan een tekort aan vitamine B12 ontstaan en is er kans op hersenschade.

Een trucje

Üresins mannen verzamelen zich op donderdagavond rond elf uur voor het Amsterdamse DeLaMar Theater. Dertig à veertig jongemannen krijgen een bakfiets met tank toegewezen en spoeden zich naar de uitgaanspleinen en -straten van de stad. Ze komen uit Amsterdam-West, hebben Marokkaanse wortels. Sommigen van hen krijgen geen kans op de arbeidsmarkt, zegt de 29-jarige compagnon van Üresin (door de „negatieve berichtgeving” over lachgas wil hij niet met zijn naam in de krant), „ze zijn trots dat ze werken”.

Om op straat producten te verkopen, heb je in Amsterdam een ventvergunning nodig. Die vergunning is niet geldig in het centrum van de stad. Maar Üresin bedacht een trucje: hij is een lachgaskoerier en levert op bestelling. Bij elke bestelling, mag hij vijftien minuten blijven hangen. „We wachten op instructies vanuit de gemeente”, zegt een gefrustreerde handhaver. „ We kunnen nu niets tegen de verkoop doen.”

Vanavond is het dringen bij de bakfiets. Britse toeristen, hippe meisjes en studenten met gestreepte polo’s verzamelen zich om de lachgasverkopers. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2017 bleek al: lachgas is populair onder een breed publiek. Het wordt gebruikt in heel Nederland, door álle jongeren.

Of in cijfers: bijna 1 op de 10 jongeren tussen de 12 en 16 jaar in Nederland heeft wel eens een ballonnetje gebruikt – tien keer zoveel als er xtc hebben gebruikt. Zelf zien de jongeren lachgas amper als een drug. Want verkrijgbaar bij de Aldi en Blokker en te koop in discotheken of online. In 2016 concludeerde het RIVM dat bij vijf tot tien ballonnen lachgas per keer en maximaal één keer per maand, geen nadelige gezondheidseffecten te verwachten zijn.

Artsen zien dat anders. Sommige jongeren nemen de hele dag door lachgas. Het aantal incidenten stijgt. Kreeg het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum in 2015 dertien meldingen binnen over gezondheidsklachten door lachgas, in de eerste zes maanden van dit jaar waren het er 67. Waaronder pijn op de borst, duizeligheid en tintelingen in de benen.

Lees ook: Een ballonnetje lachgas is de nieuwe Koningsdagtraditie

En brandwondencentra in Beverwijk, Groningen en Rotterdam behandelden dit jaar negentien gebruikers. Die klemden de gastank tijdens gebruik tussen hun benen en hadden door de roes niet door dat de tank ijskoud werd. „Ze liepen heel ernstig bevriezingsletsel op”, zegt Merel van der Mark van de Nederlandse Brandwonden Stichting., „en hadden specialistische zorg nodig”

Bij extreem gebruik kunnen verlammingsverschijnselen optreden. Bij het Amsterdamse ziekenhuis OLVG kwamen tussen 2017 en de eerste helft van 2019 zeventien patiënten als gevolg van lachgasgebruik binnen, van wie twaalf dit jaar. Bij vier van hen was de verlamming dermate ernstig dat ze overgeplaatst moesten worden naar het revalidatiecentrum om daar weer te leren lopen.

Als een leger-officier marcheert Deniz Üresin – een ballonnetje tussen zijn lippen geklemd – door het centrum. Via zijn mobieltje en een portofoon geeft hij opdrachten. „Boys, kunnen jullie even ballonnen brengen naar de Wallen.” Voor veel van de jongens is Üresin een held. Hij hielp ze, als „straatschoffies uit West”, aan werk. Zijn compagnon: „Deniz is een soort Robin Hood”.

De klant is koning

De verkopers worden vooraf strak geïnstrueerd. De klant is koning en tegen dronken gebruikers blijf je vriendelijk. Rondslingerende ballonnetjes worden opgeruimd. En er mag niet verkocht worden aan jongeren onder de achttien jaar – een regel waaraan niet elke verkoper zich houdt. Üresin: „Een caissière vraagt ook niet aan iedere klant een ID.”

Een lachgastank van 2 kilo kost ongeveer 50 euro. Daar haal je 120 normale ballonnen of 200 kleintjes uit – omgerekend minstens 400 euro. Eén van de jongens vertelt aan een collega-verkoper dat hij „5 barkies” [500 euro] op een avond verdiende, 30 tot 40 procent mag hij zelf houden. Hoeveel Üresin maakt op een avond? Hij grijnst. „Ik kan choppers [helikopters] en F16’s kopen.” Op de Wallen, rond het Leidseplein en het Rembrandtplein duiken elke dag nieuwe gezichten op die een graantje willen meepikken. Ze doen zich voor als Ufogas-verkopers, zegt Üresin, en lopen rond in dezelfde gele hesjes.

Tsssssssssssssssssssssss, doet een gasfles. Op de hoek van het Leidseplein staat zo’n illegale verkoper. Hij vult het ene na het andere ballonnetje. Als de klanten weg zijn, doet Üresin een stap naar voren, geassisteerd door twee van zijn jongens.

„Ik hoor dingen van mijn mannen. Je verkoopt 3 ballonnen voor 5 euro en onder de 18.” Nog voor de man kan reageren: „Lachgas is een grote vis. We kunnen hier allemaal goed van eten, maar als ik merk dat je je niet aan de regels houdt word ik kanker para.” De man knikt en schudt Üresin de hand. Üresin loopt terug de Leidsestraat in, naar zijn maten.

Als de man hem toch belazert?

„Ik haal één voor één zijn tanden eruit.”