Critici wijten aanslag in El Paso aan Trumps anti-migratieretoriek

Bloedbad Een 21-jarige Amerikaan richtte, vermoedelijk uit racistische haat, een bloedbad aan in een supermarkt in El Paso. De stad op de grens met Mexico lijkt een bewust gekozen doelwit.

Mensen staan still bij de slachtoffers van de schietpartij in El Paso, Texas, waar zeker 20 mensen om het leven kwamen.
Mensen staan still bij de slachtoffers van de schietpartij in El Paso, Texas, waar zeker 20 mensen om het leven kwamen. Foto Rey Jauregui/EPA

Het bloedbad met zeker twintig doden in de Texaanse grensstad El Paso – zaterdag aangericht door een verdachte die vlak voor zijn daad een racistisch manifest op internet zette – heeft in de VS geleid tot nieuwe kritiek op de anti-migratieretoriek van president Trump.

De vermoedelijke schutter Patrick Crusius liep rond 10.30 uur vanaf de parkeerplaats van het Cielo Vista-winkelcentrum al schietend een vestiging van supermarktketen Walmart binnen. De politie kon hem daar overmeesteren en levend inrekenen. Toen had de 21-jarige man al twintig dodelijke slachtoffers gemaakt en 26 anderen verwond. De autoriteiten onderzoeken de moordpartij als mogelijk haatmisdrijf en binnenlands terrorisme.

Lees ook dit nieuwsbericht over het bloedbad

De dodelijkste ‘mass shooting’ in bijna twee jaar domineerde zaterdag nog het Amerikaanse nieuws, toen in Dayton, Ohio alweer een nieuw bloedbad werd aangericht. Een schutter doodde zeker negen mensen in een bar en verwondde er 16. De man werd door de politie neergeschoten, over zijn eventuele motief is nog niets bekend.

El Paso als doelwit

Het motief voor de aanslag in El Paso lijkt al wel duidelijk: racistische haat. Kort voordat Patrick Crusius het vuur opende met zijn semi-automatische WASR-10, verscheen onder zijn naam een manifest op het bij extreem-rechtse gebruikers populaire, anonieme webforum 8chan. Onder de titel De ongemakkelijke waarheid wordt de komende geweldsdaad aangekondigd als reactie op „de hispanic-invasie van Texas”.

Crusius zelf zou nog bij zijn ouders in een voorstad van de Texaanse metropool Dallas wonen en moest duizend kilometer reizen voor het plegen van zijn aanslag. El Paso lijkt dan ook geen toevallig gekozen doelwit. De stad is sinds maanden het epicentrum van wat de regering-Trump een ‘grenscrisis’ noemt.

De stad dient als belangrijk punt voor vooral Midden-Amerikaanse migranten om de VS binnen te komen en asiel te vragen. Van de lokale bevolking heeft 80 procent latino-wortels; de stad heeft zowel Spaans als Engels als voertaal; en ze is nauw verweven met Ciudad Juárez, de metropool aan de Mexicaanse zijde van de grens. Crusius zou na zijn arrestatie gezegd hebben zoveel mogelijk Mexicanen te willen doden. Voor zover bekend zijn zes Mexicaanse staatsburgers omgekomen.

In februari trapte Trump zijn herverkiezingscampagne af met een ook landelijk veel besproken rally in El Paso. Daarin pleitte hij onder meer voor de door hem beloofde ‘muur’ op de grens met Mexico. Dit nadat hij in zijn jaarlijkse State of the Union-rede eerder die maand het grenshek bij El Paso als voorbeeld had geprezen. Na de aanleg van die barrière, in 2008, zo stelde de president, zou de stedelijke criminaliteit er sterk afgenomen zijn. Critici wezen erop dat die daling zich volgens de officiële statistieken al twee jaar eerder inzette.

Steun aan dader Christchurch

In zijn 2.356 woorden tellende tekst verklaart Crusius in de eerste zin meteen steun aan „de Christchurch-schutter”. Een Australische man richtte in de Nieuw-Zeelandse stad in maart dit jaar een bloedbad aan door 51 moskeegangers dood te schieten. Ook hij publiceerde voorafgaand een racistisch haatmanifest, waarin hij onder meer waarschuwde voor ‘omvolking’. Dit is de vermeende vervanging van een oorspronkelijke bevolking door migratie en demografische ontwikkelingen.

Ook Crusius zegt hiervoor bevreesd te zijn en voert uiteenlopende politieke en economische ‘redenen’ op voor zijn daad. Kern van dit soms lastig te volgen betoog is dat de VS „van binnenuit verrotten” door immigratie, „falende politici”, de macht van grote bedrijven, de teloorgang van het milieu, de robotisering van banen en de „vermenging van rassen”.

Al deze trends tezamen zullen de VS veranderen in „een eenpartijstaat”, voorziet Crusius. Door een combinatie van vergrijzing van (blanke) babyboomers, de „toenemende anti-immigratieretoriek van rechts” en de groeiende latinobevolking, zullen de Democraten al snel „bijna elke verkiezing” weten te winnen. Dit laatste omdat zij er beter in slagen de stem van de groeiende hispanicbevolking te winnen dan de Republikeinen. Die regeringspartij noemt Crusius dubbelhartig op het punt van migratie, omdat ze ook luistert naar grote bedrijven die goedkope buitenlandse arbeidskrachten willen.

Angst nooit werk te vinden

Crusius wordt in Amerikaanse media door kennissen omschreven als een verlegen, getroebleerde en niet erg sociale Einzelgänger. In zijn profiel op cv-website LinkedIn zegt hij acht uur per dag op zijn computer te zitten en dat dit hem wel zou kwalificeren voor een baan in de technologie. Tegelijkertijd stelt hij dat „werken in het algemeen klote is”.

In zijn manifest uit hij de vrees nooit werk te kunnen vinden. „De baan van mijn dromen wordt geautomatiseerd.” Hij meent dat invoering van een universeel basisinkomen uiteindelijk nodig zal zijn, maar dat dit onbetaalbaar is door de komst van immigranten.

Hij stelt verder dat hij de aanslag pas sinds een maand beraamde. Hij wilde snel handelen, „voordat ik de moed verloor”. Ook spreekt hij het vermoeden uit dat hij zal omkomen tijdens zijn aanslag en zo niet, dat hij sowieso wel zal sterven, omdat Texas de doodstraf kent.

Lees ook: Hoe om te gaan met Trumps racisme

Voorspelbaar patroon

In de een-na-laatste alinea van zijn betoog valt voor het eerst de naam van president Trump. Crusius stelt dat hij al voor diens aantreden en campagne deze meningen over „migratie, automatisering en de rest” ontwikkelde. Vervolgens voorspelt hij dat de media hem als aanhanger van ‘wit-superioriteitsdenken’ zullen neerzetten en „Trumps retoriek de schuld zullen geven”. „De media zijn berucht om nepnieuws. Hun reactie op deze aanslag zal dat onderstrepen.”

Amerikaanse media diepten inderdaad binnen enkele uren socialemediaberichten op, waarin Crusius sympathie toont voor Trump. Zo zou hij op Twitter onder meer een foto hebben ‘geliket’, waarin iemand Trumps naam met wapens heeft gespeld.

De politieke reacties verliepen dit weekeinde volgens een vast patroon. Veel Republikeinen, de partij van Trump, zeiden „te bidden” voor de slachtoffers, terwijl de Democraten opriepen tot strengere wapenwetgeving. Trump zelf duidde de aanslag op Twitter als „laffe daad” en ging niet in op het veronderstelde racistische motief. George P. Bush, Republikeins bestuurder in Texas en telg uit de Bush-dynastie, noemde de aanslag zaterdag al wel een daad van „wit terrorisme”.

Meer haatmisdrijven

Het aantal gemelde haatmisdrijven in de VS stijgt, volgens de federale recherche FBI, al minstens drie jaar op rij. Experts van anti-discriminatie-groepen wijten dit regelmatig aan het verhitte politieke klimaat onder Trump en diens polariserende taalgebruik. De stijging begon in ieder geval in 2015, het jaar dat de president (in juni) zijn campagne aftrapte. En ging zeker door tot in 2017, het jaar dat Trump (in januari) aantrad. Cijfers over 2018 en dit jaar zijn nog niet beschikbaar.

Beto O’Rourke, oud-burgemeester van en ex-Congreslid voor El Paso die nu een gooi doet naar de Democratische presidentskandidatuur, verwees zaterdag naar deze statistieken in een felle uithaal naar Trump. „We hebben een stijging van het aantal haatmisdrijven gezien in elk van de afgelopen drie jaren. Onder een regering van een president die Mexicanen verkrachters en criminelen noemt. Hij is een racist, en hij jaagt het racisme in dit land aan. [...] Dit verandert het karakter van ons land sterk en het leidt tot geweld.”