Heeft Netflix de hobby vermoord?

Vrije tijd We zitten iedere dag uren achter een scherm, maar ontspan je daar wel van? Op zoek naar een échte hobby.

Foto Lieke Janssen

Al jaren kijk ik jaloers naar mensen met een echte hobby. Een instrument bespelen, breien, pottenbakken. De laatste keer dat ik zelf een hobby had, pokeren, woonde ik nog in een studentenhuis. Dat is meer dan tien jaar geleden. Daarvoor was ik een echte hobbyist. Ik verzamelde fanatiek schelpen en hield uitgebreide Ajax-plakboeken bij, maakte quizzen voor vrienden en flauwe school- en dispuutblaadjes. Ik heb me afwisselend gestort op dinosaurussen, tekenen en hockey. Maar werk, sociaal leven en smartphoneverslaving hebben het inmiddels ruimschoots gewonnen. Ik ben hobby-loos geworden.

Volgens mij ben ik niet alleen.

Mensen zitten de laatste jaren gemiddeld zo’n twee uur per dag op hun smartphone, blijkt uit diverse onderzoeken – en velen flink meer. De gemiddelde Netflix-abonnee kijkt ruim een uur per dag naar series of films. De totale schermtijd inclusief bijvoorbeeld tv-kijken is volgens diverse onderzoeken ook nog eens toegenomen. Gezien de epidemie van werkstress gaat al die schermtijd bij de meesten blijkbaar niet van hun werkuren af. We zijn ook niet uren korter gaan slapen. Hebben Netflix, Twitter en Facebook de hobby vermoord?

Eerst even de cijfers; die zijn niet zo duidelijk. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is het aantal mensen dat lid is van een hobbyclub tussen 2012 en 2018 iets afgenomen, van 7,8 procent tot 6,9 procent. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) hebben Nederlanders bijna 44 uur per week aan vrije tijd te besteden. Dat aantal uren is de afgelopen tien jaar amper veranderd.

Maar de smartphone heeft wel de aard van de vrijetijdsbesteding beïnvloed. „Mogelijk worden traditionele hobby’s wel langzaam vervangen door digitale”, zegt onderzoeker Anne Roeters van het SCP. „Vroeger gingen mensen volksdansen, nu zitten ze te appen.” Toch voelen die twee dingen nogal verschillend.

Ap Dijksterhuis, hoogleraar psychologie van de Nijmeegse Radboud Universiteit en gespecialiseerd in geluk, vindt het weinig inzichtelijk om op de smartphone zitten en hobby’s op één hoop te gooien. „Een heel belangrijk verschil: als je met een andersoortige hobby bezig bent, kun je niet tussendoor appen en mailen.”

Een hobby is één van de schaarse activiteiten waarbij je helemaal uit kunt staan. Dat is waardevolle tijd want je trekt je even terug uit de hectiek van werk en dat gebeurt de laatste jaren te weinig, zegt Dijksterhuis. „Dat gebrek aan herstellen is de nummer-1-oorzaak van de burnout-epidemie.” Op de smartphone en sociale media lopen werk en privé zo sterk door elkaar dat je zelden meer helemaal rust hebt.

Tong uit de mond

De laatste tijd valt me op hoeveel mensen in stadsparken staan te balanceren op een soort slap, breed, koord dat is gespannen tussen bomen. Slacklinen blijkt dat te heten. Mensen met een échte hobby. Zij wel. Hun tong uit de mond en gefocuste blik verraden een typisch gevalletje flow: de staat van opperste concentratie waarbij je de wereld om je heen en de tijd compleet vergeet. Denk aan een voetballer die een bal hooghoudt, een kok die een gerecht perfectioneert, een concertpianist midden in een uitvoering. Dát is precies waarop ik zo jaloers ben en wat ik vroeger volgens mij vaker had dan nu.

Voor je levensgeluk is het goed om actief je vrijetijdsbesteding in te delen

Flow-ontdekker Mihaly Csikszentmihalyi, een Hongaars-Amerikaanse psycholoog, noemt het ‘de optimale menselijke ervaring’. Mensen die vaker in flow komen zijn structureel gelukkiger dan mensen die zelden of nooit in die staat verkeren, blijkt uit de talloze studies naar het onderwerp.

Flow bereik je volgens Csikszentmihalyi als je een taak uitvoert die je beheerst, met volledige focus, met een duidelijk doel voor ogen, waarop je directe feedback krijgt, waarbij je geen kopzorgen ervaart, waarover je controle hebt en waarbij je uiteindelijk zelfs bewustzijn van jezelf en van tijd even verliest. Dat zijn nogal wat vereisten dus de omstandigheden moeten perfect zijn om in flow te raken.

En laat de smartphone, of multitaskend Netflixen, nou bijzonder ongeschikt zijn voor flow. Door alle binnenkomende berichtjes en laagdrempelige afleidingen bereik je achter een scherm zelden de focus die nodig is voor flow. Actieve tijdsbesteding zoals een muziekinstrument spelen of iets doen waarbij je in beweging bent zorgen veel makkelijker voor flow.

Lees ook Hoe de smartphone ons verslaafd maakt

Een ander belangrijk element waarin échte hobby’s het winnen van op je smartphone zitten is dat het je gelukkig maakt als je ergens vooruitgang in boekt, waarin je merkbaar beter kunt worden. Mastery, in psychologentermen. Dat is met bijna alle hobby’s het geval, van kitesurfen tot breien. Maar hoe vaak je het ook doet, heel veel beter in Netflixen zul je niet worden.

Bewust tijd maken voor hobby’s

Überhaupt is het goed voor je levensgeluk om actief je vrijetijdsbesteding in te delen, zegt psycholoog Paraskevas Petrou van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij doet onderzoek naar zogeheten leisure crafting, het aanpassen van vrije tijd aan persoonlijke wensen en eisen, in tegenstelling tot gewoon maar zien hoe de dag loopt. Bewust tijd vrijmaken voor hobby’s dus. Een roman schrijven naast je baan bijvoorbeeld. Een toneelgroep of een koor oprichten ook.

Sport telt als leisure crafting als je die uitoefent met ‘serieuze commitment’, bijvoorbeeld het geregeld meedoen aan wedstrijden. Onregelmatig voor de lol een balletje trappen valt hier dan weer niet onder.

Wat je aan leisure crafting hebt, is volgens Petrou dat je blijft leren: „Groei, ontwikkeling, diep contact met andere mensen en uiteindelijk levenstevredenheid en zingeving”, zegt hij. De goede uitkomsten zijn zelfs sterker als je niet zo tevreden bent met je werk. Dan heb je dus nóg meer aan hobby’s.

Lummelen en niksen

Een hobby botst volgens Dijksterhuis niet met de recente hype rond lummelen en niksen, wat zo goed voor ons zou zijn. „Een hobby is eigenlijk een soort luxe-lummelen. Je moet het vooral allebei doen.”

Hij citeert Johan Cruijff: „Als je gelukkig wil worden, moet je iets doen waar je gelukkig van wordt.”

Columnist Renske de Greef heeft af en toe ook moeite met tijd voor haarzelf: Lekker een momentje voor jezelf

Een beetje hobby zorgt er dus voor dat je loskomt van je werk, dat je makkelijk in een flow komt, en je moet er beter in kunnen worden dan je nu bent. Ik ben om. Tekenen gaat het worden: het is laagdrempelig, het heeft niks met mijn werk te maken, mijn tong komt er soms bij uit mijn mond en ik kan er – overduidelijk – beter in worden. De aquarel-potloden en tekenvellen zijn gekocht. Nu alleen nog even de tijd vinden.

Na eindeloos gepuzzel met tijdschema’s, het zonder al te veel resultaat wikken en wegen van sociale verplichtingen en herhaaldelijk mislukte pogingen om minder op mijn smartphone te zitten, valt het kwartje. Dat ik daar niet eerder aan heb gedacht. Dat Netflix-abonnement moet eruit.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.