Dikke lippen, grote borsten, smalle taille, flinke billen

Het schoonheidsideaal Het taboe op plastische chirurgie is er wel af, mede door beroemdheden die op Instagram vertellen wat ze hebben ‘laten doen’. Een dag bij Faceland in Eindhoven. „Ik zie het al, die gaat terugkomen voor meer.”

Cosmetisch arts Whitney Koeiman doet een botoxbehandeling bij een klant van Faceland in Eindhoven.
Cosmetisch arts Whitney Koeiman doet een botoxbehandeling bij een klant van Faceland in Eindhoven. Daniel Niessen

De donkerblauwe pullover van de 35-jarige Melissa, waarin ze ’s morgens nog achter de kassa bij de Lidl zat, contrasteert met het wit van de behandelkamer. Ze neemt plaats aan een glanzend bureau tegenover cosmetisch arts Whitney Koeiman die, gekleed in witte jas, op een iPad door het patiëntendossier swipet. Kraaienpootjes in april, diezelfde maand de fronsrimpels. „Wat kan ik vandaag voor je doen?”

„De lippen, hè”, zegt Melissa.

„Hartjesvormig of wat anders?”

„O, moet ik daarover nadenken…”

„Een randje eromheen kan ook.”

„Een beetje nep vind ik wel mooi.”

„Ik adviseer meestal de filler van 1 milliliter. 0,5 is heel subtiel.”

Aanvankelijk had Whitney Koeiman (30) plastisch chirurg in een ziekenhuis willen worden. Ze liep coschappen, assisteerde bij operaties, deed kleine ingrepen. Voetwratjes, ingegroeide teennagels. Maar de lange dagen zonder sociaal leven braken haar op. Ze is geboeid door schoonheid, als kind al, opmaken, leuke jurkjes, en toen in 2013 een nieuwe kliniek voor cosmetische behandelingen opende, ging ze er meteen aan de slag. Faceland, in Utrecht, met de nadruk op betaalbaar.

De huisstijlvan Faceland is oranje-wit à la EasyJet, waarmee het bedrijf wil laten zien dat een lipfiller net zo normaal is als een weekendje weg. Inmiddels zijn er elf vestigingen, met dertig artsen en twintig marketeers. Whitney Koeiman is aandeelhouder.

„Ik ga er iets moois van maken dat bij je gezicht past”, zegt ze in het Eindhovense filiaal. „Het moet niet te subtiel”, zegt Melissa, die ervoor uit België is gekomen. „Op mijn werk heb ik al gezegd dat ik er morgen waarschijnlijk raar uitzie.”

Schoonheid is maakbaar. Voorhoofdrimpels zijn met botox te verhelpen, de fronsrimpel ook. Met een wenkbrauwlift of ooglidcorrectie trek je ‘de vermoeidheid’ eruit, kraaienpootjes pak je met botox aan, een filler onder de traangoot doet de wallen verbleken, bunny lines rondom je neus ga je tegen met botox, hangende wangen vul je op met fillers, gespoten in de neuslippenplooi maken ze een einde aan een ‘verdrietig’ gezicht en rondom de mondhoeken helpen ze tegen ‘marionetlijnen’. Of ‘preventieve botox’, om de spieren lam te leggen die in de toekomst lijnen kunnen veroorzaken. Lipfillers zijn ook in trek. Een opstaand randje, zoals de sterren van Instagram.

In de wereld van cosmetische chirurgie heten rimpels ‘lijnen’ en met ‘plooien’ wordt een slappe huid bedoeld. Voor de kritische consument is elke oneffenheid er een te veel. Waar veel oudere klanten daarover nog gêne voelen – niet te opvallend graag – heeft de Instagram-generatie een andere wens. ‘Goh, zie je niets aan me’, klinkt het onder vriendinnen na een behandeling. Het mag, nee, moet gezíén worden. En waarom niet? Een filler, waarvan het effect na een half jaar alweer weg is, is voor hen net zo vanzelfsprekend als het knippen van je haar.

Inmiddels groeit de markt voor fillers en botox sterk en neemt de concurrentie onder klinieken toe. Ruim een kwart van de vrouwen tot 35 jaar denkt serieus na over een cosmetische ingreep, bleek vorig jaar uit een peiling van EenVandaag en LINDA.

Een dag bij Faceland en je begrijpt waarom.

„Zie je nog rode puntjes?” De 31-jarige Merve heeft zojuist haar fronsrimpel laten doen en stapt opgelucht naar buiten. Merve doet het om de drie maanden, 99 euro per keer, en nu kon ze even snel in de lunchpauze. Collega Samya, 27 jaar, was mee om te kijken. Die wil misschien voor haar voorhoofdrimpels naar Faceland. Merve: „Maar jij hebt echt niks!” Samya: „Jawel hoor. Als ik in de spiegel kijk, zie ik wel wat, wat lijntjes.”

De twee werken bij de Rabobank vlakbij. Een kantoortuin met vijftig medewerkers, meest vrouwen. Daar gaat ’t vaak genoeg over uiterlijk. ‘Wat kijk je boos’, zeiden mensen steeds tegen Merve. Kwam door die fronsrimpel. Collega’s die al het nodige hadden laten doen, verwezen haar naar Faceland. „Kijk”, zegt Merve terwijl ze een foto toont van een collega met dikke lippen. „Zij heeft écht veel laten doen.” De collega, vertelt ze, probeert op Kim Kardashian te lijken, maar heeft nu spijt. „Toen ze laatst in de spiegel keek, zei ze: twee jaar geleden vond ik mezelf knapper. Ze is toen even gestopt met fillers, maar nu is ze weer begonnen. Ze keek weer veel op Instagram.”

Haar neus is te groot

Giseline Kuipers, hoogleraar cultuursociologie aan de UvA, heeft dit jaar een sabbatical opgenomen om te werken aan een boek over schoonheidsidealen. Hoe langer ze erover nadenkt, hoe minder goed ze begrijpt dat schoonheid vrijwel exclusief over vrouwen gaat. „Ik lees nu biologische literatuur over aantrekkelijkheid en in het dierenrijk zijn het meestal juist de mannetjes voor wie het uiterlijk het belangrijkst is. Daarmee laten ze zien hoe sterk, vruchtbaar en succesvol ze zijn. Terwijl het in alle menselijke culturen zo is dat schoonheid wordt geassocieerd met vrouwen.”

Tussen 2010 en 2015 leidde Kuipers een team onderzoekers dat in vijf Europese landen mensen ondervroeg over hun schoonheidsidealen. Eerste bevinding: mensen uit alle deelnemende landen – Frankrijk, Italië, Nederland, Polen en het Verenigd Koninkrijk – beoordeelden vrouwen met het grootste gemak, terwijl ze bij mannen minder snel konden vaststellen wat ze mooi of lelijk vonden. Er waren opvallend weinig verschillen tussen mannen en vrouwen in wat ze mooi vonden. ‘Ze lijken allemaal op elkaar’, zeiden ze vaak over de mannenlichamen. Oordelen over mannen waren bijna altijd subjectiverend: ‘een leuke lach’; ‘een echte man’. Vrouwen werden, door mannen en vrouwen, meer geobjectiveerd en beschouwd als „dingen”, zegt Kuipers. Zo van: de borsten zijn prachtig maar haar neus is te groot.

Die neiging heeft volgens onderzoek vooral te maken met de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. „Vrouwen zijn gewend dat mannen naar hen kijken en over hen oordelen.” Je ziet volgens Kuipers dat naarmate de samenleving meer egalitair wordt, mannen ook meer bezig zijn met uiterlijk. In haar onderzoek zag ze zelfs dat één groep – jongere, stedelijke, hoger opgeleide mannen en vrouwen – het mannelijke uiterlijk objectiveerde zoals bij de vrouw: „Z’n kaaklijn is mooi strak, jammer van z’n dunne wenkbrauwen.”

Daniel Niessen
Voorhoofdrimpels zijn met botox te verhelpen, de fronsrimpel ook. De artsen bij Faceland maken vooraf van iedere patiënt een foto, zodat ze naderhand kunnen zien wat het verschil is.
Daniel Niessen
Daniel Niessen

Kardashians

„Nu mag je hier komen staan voor een fotootje.” In de behandelkamer opent Whitney Koeiman de camera van haar iPad en maakt een foto van Melissa’s lippen. De artsen leggen iedere patiënt vast, zodat ze de verandering na de behandeling kunnen zien. Mensen wennen zo snel aan hun nieuwe gezicht, achteraf zeggen ze soms dat er niets is veranderd.

„Het kan er straks eerst een beetje gek en dik uitzien”, zegt Koeiman. Dat zegt ze er altijd bij, zodat de patiënt niet schrikt. De ergste zwelling na een lippenbehandeling is binnen twee dagen weggetrokken, twee weken later zie je het resultaat. Met een dunne naald prikt ze kleine gaatjes rondom Melissa’s lippen, waar ze direct de gel in spuit. Zo wordt de lip steeds boller, als een zwemband die wordt opgeblazen. Er lopen straaltjes bloed over haar kin, Whitney Koeiman dept ze weg met een tissue. Na afloop kijkt Melissa in de langwerpige spiegel aan de muur: „Wow, heel mooi”.

„Niet vergeten, hè,” zegt Koeiman, „het wordt nog minder”.

Na Melissa’s vertrek: „Ik zie het al, die gaat terugkomen voor meer.”

Faceland Eindhoven is gevestigd op de begane grond van een bedrijvenverzamelgebouw, bewust niet midden in de stad. Privacy is voor de wat conservatievere klant nog altijd belangrijk. Toch ziet Whitney een groot verschil met toen ze in 2013 begon. Ze ziet de mond-tot-mond-reclame toenemen. ‘Oh ja, m’n vriendin heeft erover verteld.’ Sinds enkele jaren is het taboe er voor veel mensen af.

Toonaangevend zijn de Kardashians, de populaire celebrity-familie met een eigen tv-show in de VS en 140 miljoen volgers op Instagram. Dikke lippen, grote borsten, smalle taille, flinke billen; dat is het schoonheidsideaal dat ze prediken.

De Kardashians bepalen, al jaren. Kim Kardashian bepaalt het ideale lijf, haar jongere zusje Kylie Jenner het gezicht. Vooral Jenner is taboedoorbrekend geweest. Ze veranderde van een wat muizig type in 2015 in een wereldster met een lippenstiftimperium met een geschatte waarde van 800 miljoen dollar. Eerst ontkende ze het bezoek aan een cosmetisch arts, maar toen ze na maanden speculatie het gebruik van lipfillers toegaf, was het hek van de dam. Vloggers en influencers wereldwijd vertelden openlijk wat ze hadden ‘laten doen’.

In Nederland was dat Nikkie de Jager, twaalf miljoen volgers op Instagram en YouTube, bekend om haar video’s met make-up-instructies. Wat ze had laten doen bij Whitney Koeiman meldde ze op YouTube en later nog eens in de Beau Monde. Koeiman, die Nikkie niet eens persoonlijk kende, wist niet wat haar overkwám. Ze doet nu vier tot negen lippen op een dag en de wachttijden voor een behandeling bij haar zijn inmiddels opgelopen tot een maand.

Vriendinnenkorting

Wie de wachtkamer van Faceland binnenkomt, meldt zich bij de witte balie. Daarna kiest iedereen zijn eigen plek. In de luwte achterin, aan de leestafel waar je kunt bladeren in boeken als Look The Way You Feel, met gezichten voor en na behandeling. Of op het oranje bankje vooraan, voor wie wil zien en gezien wil worden, pal naast het koffieapparaat.

Waarvoor ze komen? „Schaamlipcorrectie.” De 19-jarige is met haar moeder gekomen. Ze komen uit Axel, Zeeland, deze kliniek was de dichtstbijzijnde. Ook moeder denkt erover iets te laten doen. „Maar Axel is een klein dorp en mensen zouden raar opkijken.”

„Borstvergroting.” Twee jonge vrouwen met een kinderwagen, één geeft haar baby de fles. Ze is overgehaald door haar vriendin met twee kinderen, die al een vergroting heeft gedaan. Nodig, „want na de bevalling is alles gaan hangen, hè, ik had er last van. Je moet andere kleren aan, met zwemmen is het niet prettig.” Van haar vriend hoefde het niet, zegt ze, „al merk ik dat ’ie er nu toch wel blij mee is. En voor de prijs hoef je ’t niet te laten”. 2.450 euro, of op afbetaling 33,80 euro per maand.

„Lippen.” Vier jonge vrouwen uit Heerlen komen naar buiten, ze zijn net klaar. Met z’n vieren kregen ze 200 euro „vriendinnenkorting”.

Ze bekijken elkaar.

„Heftig!”

„Ik schrok wel even!”

„Die zwelling is wel erg, hè!”

De 21-jarige Luana inspecteert de lippen van haar oudere zus. „Heb je nou die Perfectha gedaan of die Belotero?” De één is 150 euro per milliliter, de ander nu voor ‘actieprijs’ 200 euro – en blijft volgens Luana langer zitten.

„Die goedkope”, zegt zus Kelly, 24 jaar. Ze is alleenstaande moeder van twee jonge kinderen. Meer dan een jaar heeft ze een tientje per maand ervoor opzij gelegd. „Ik wilde het niet van de kinderbijslag doen.”

Daniel Niessen
Daniel Niessen
Daniel Niessen

Coco Chanel

Modeontwerper Coco Chanel was de influencer van de jaren twintig van de vorige eeuw. Volgens de overlevering, zegt hoogleraar Giselinde Kuipers, zorgde Chanel er hoogstpersoonlijk voor dat in een groot deel van de westerse wereld de gebronsde huid het summum van schoonheid werd, en niet meer de poederwitte huid zoals in de jaren daarvoor. „Ze was op cruise geweest en had per ongeluk te veel tijd op het dek doorgebracht.” Terwijl een bruine huid eerder werd geassocieerd met arme buitenlui, liet je er daarna mee zien dat je op luxe zonvakanties kon en blaakte van gezondheid. Na de jaren tachtig, toen iedereen naar Spanje kon, draaide dat weer om. „En zo zijn er steeds tegenbewegingen”, zegt Kuipers. Botox, een uitvinding van de jaren 90, en tijdelijke lipfillers, nu op hun hoogtepunt, „zullen uit de gratie raken als iedereen het doet”, voorspelt ze.

Lees ook: Cosmetische artsen zijn dealers, geen hulpverleners

Tijdens haar zwangerschap in 2018 stopte de nu 21-jarige Jenner met de lipfillers die haar beroemd maakten. Jenner, zeiden haar vrienden tegen Amerikaanse roddelbladen, heeft haar „natuurlijke schoonheid” omarmd.

Wat in de mode is, verandert steeds sneller, zegt Kuipers. Kijk naar H&M, waar maandelijks een nieuwe collectie hangt. „Denken over schoonheid is verknoopt geraakt met die hele snelle dynamiek”, zegt Kuipers. „We horen niet meer bij grote verbanden als kerk en klasse, maar hebben de opdracht om ons authentieke zelf te zijn.” Hoe kun je dat beter laten zien dan met je lichaam? Fillers, tattoos. „We zijn overgegaan op een consumptiesamenleving waarin identiteit samengaat met hoe je je laat zien.”

Met vrienden en collega’s praat Kuipers, 47 jaar, nu veel over grijs haar, en waarom mensen dat al dan niet verven. Uit onderzoek blijkt dat knappe mensen meer verdienen en meer vrienden hebben. En grijs haar wordt bij vrouwen over het algemeen niet als knap gezien. „Het systeem is heel pijnlijk”, zegt Kuipers. „Maar voor een persoon is het voordelig om eraan mee te werken. Je kunt er haast niet onderuit.”

Zwarte koffie of warm water. Dat zijn de opties van Facelands koffiezetapparaat. Nog geen honderd meter verderop wapperen de paars met witte vlaggen van concurrent Velthuis Kliniek. Hier serveren ze sinds 2003 sjieke cappuccino’s en duurdere behandelingen. Die kliniek, vinden de medewerkers van Faceland, staat voor het schoonheidsideaal van een vorige generatie. Rijkelui die stiekem het pand binnengaan en discreet behandeld willen worden. De generatie van Monique van de Ven en Linda de Mol. Bij Velthuis zijn vooral plastisch chirurgen aan het werk. Daar kost een bovenooglidcorrectie 1.250 euro; bij Faceland 385 euro. Een plastisch chirurg, die is bij Faceland ook in dienst, vraagt 895 euro. „Velthuis was niet blij dat wij hun buurvrouw werden”, zegt een arts.

Als Velthuis de chique grande dame is, is Faceland het jongere zusje met de tijgerprint. „Hier geen ingewikkeld discreet gedoe en hoogpolig tapijt”, staat in de begeleidende tekst van een Faceland-vacature.

„Ze schold me uit!” De receptioniste is de backoffice binnengelopen, een opgeruimd kantoor waar Whitney Koeiman een korte pauze houdt.

De receptioniste vertelt hoofdschuddend over een klant van Whitneys collega: „Dat meisje komt drie kwartier te laat binnen. Zegt ze: ik ben niet tevreden en wil gecontroleerd worden. Heeft ze drie vrienden meegenomen, die willen ineens óók op controle. Kán toch niet.”

Koeiman wrijft intussen met twee handen over haar gezicht. „Vanochtend keek ik in de agenda: alles vol.” Maar toen ze tegen enen op kantoor kwam: „Overal lege vlakken.” Vier klanten hebben afgezegd. „Mensen zijn vreemd.” Ze laat vandaag een jonge vrouw die voor lipfillers had moeten komen op de ‘zwarte lijst’ zetten. Ze zei vandaag voor de derde keer op het allerlaatste moment af. „Ze is bang. Maar plan dan geen afspraak.”

Het gebeurt regelmatig dat klanten kort voor de afspraak afzeggen of niet komen opdagen, zegt een collega-arts die ook aan de tafel in de backoffice zit. „Net als bij de kapper.” Whitney heeft het volgens de arts altijd druk. „Ze is de enige met een persoonlijke wachtlijst.” Zij doet intussen de zogenoemde ‘complicatieregistratie’ op haar zilveren Dell-laptop. „Dat is bijna niks hoor.” Volgens haar hebben de mensen op haar lijst voornamelijk allergieklachten – zwellingen, jeuk – die meestal vanzelf verdwijnen. En soms komen klanten voor hersteloperaties omdat het elders is mislukt.

In de wachtkamer zitten Edson en Daniël. Mannen vormen een tiende van Facelands klantenbestand. Edson lacht hard. „Maar je hebt nu geen echte mannen voor je hoor.” Hij komt voor een ooglidcorrectie. „Van vriendinnen voor mijn verjaardag gekregen.”

Zijn vriend Daniël: „Ik heb al veel meer laten doen. Botox, lippen.”

Edson: „Meid, jij bent een bouwproject.”

Waarom niet, vindt Daniël. „Kijk, het is betaalbaar en we hebben de mogelijkheden.”

Daniël wijst naar een poster. Een grijze man, een baard van een paar dagen én kraaienpootjes. „Mannen mogen er een beetje ruw uitzien, met rimpels. Vrouwen moeten helemaal glad.” Maar ook weer niet té glad, zegt Daniël. „Sylvie Meis vind ik bijvoorbeeld net een tijger, zo strak”.

Daniel Niessen
Daniel Niessen
Daniel Niessen

Angela Groothuizen

Edson en Daniël werken in de visagie. Edson: „Bekende mensen zijn niet altijd open over de behandelingen die ze hebben gehad.”

„Hoe heet die vrouw ook alweer die helemaal niets heeft laten doen”, vraagt Daniël. „Die leuke? Ja, bij haar is het een kwestie van veel make-up.”

„Angela Groothuizen bedoel ik! Die heeft helemaal niks.”

„En dat is ook goed, ouder worden is niet erg.”

Whitney Koeiman komt Edson ophalen. „Vind je het spannend, Edson? Hij vindt het spannend.”

„Hou op met me, meid. Een botoxje oké, een lipje ook oké, maar dit is toch een tandje verder.”

Daniël heeft een keer vet laten weghalen uit zijn zij, vertelt hij, achtergebleven in de wachtkamer. Dat vond hij gewoon niet mooi. „Wat wil je met dat vet doen, vroegen ze. Spuit maar in mijn bil, zei ik. Maar toen had ik zo’n kont, ik leek wel een vrouw. En ik heb ook van die touwtjes onderhuids in mijn gezicht gehad. Een soort collageendraad. Ik heb er wel een filmpje van. Je huid wordt er steviger van.”

Ineens is Daniël stil. „Het is heus niet allemaal alleen maar leuk”, zegt hij. „Mijn nichtje van vijftien stoort zich aan haar neus. Daar schrik ik van. Ik heb ook wat aan mijn neus laten doen en daardoor denk ik toch: zou ze dit door mij willen. Waarom is ze niet tevreden?”

In Nederland ziet Koeiman de leeftijdsgrens verschuiven. Nét achttien, dan komen ze al. Vooral in de Randstad ziet ze jongere meiden die steeds gaan. „Grote billen zijn nu heel populair. Alle vet weg en dat stop je erin. Niet normaal hoeveel meiden dat willen! Ze gaan ervoor naar Turkije, Colombia. In Nederland zijn er nog weinig artsen die het doen.”

Ze komt opnieuw de wachtruimte binnen in haar operatietenue, met zeegroen haarkapje. Ze gaat haar spreekkamer ombouwen: „Ik heb net drie ooglidcorrecties gedaan, vanmiddag doe ik schaamlippen. Ze zeggen dan dat ze er last van hebben, soms zelfs dat hun gynaecoloog ook heeft gezegd dat een operatie goed zou zijn.” Ze trekt een wenkbrauw op. „Heel vaak zie ik niks afwijkends.” Waarom doen ze het dan? „Omdat ze het zien, denk ik. Porno.” Bij Faceland kost het 485 euro, in het ziekenhuis al gauw 2.000. Is het een moeilijke operatie? „Niks aan.”

Zelf moet Whitney ook oppassen dat ze niet „doordraait”, zegt ze. „Iederéén die iets doet aan zichzelf, gaat vervolgens kritischer kijken.” Ze heeft het zelf sinds ze haar voorhoofdrimpels heeft laten doen. Nu vraagt ze eerst haar collega’s of zij het nodig vinden. Toen ze haar lippen wat wilde laten opspuiten, zeiden ze: „Ben je gek, néé.”

Lees ook over hoe de lipvergroting populairder wordt: „Het is weinig ingrijpend, maar omdat het in je gezicht is, heb je wel veel resultaat.”
Daniel Niessen