Uitzettingen leiden tot angst onder Syriërs

Turkije Turkije wil illegale migratie terugdringen, dus zijn er de afgelopen weken duizenden mensen opgepakt en uitgezet. Onder hen ook Syriërs met een verblijfsvergunning.

Syriërs die op het punt staan door Turkije te worden teruggestuurd naar hun thuisland.
Syriërs die op het punt staan door Turkije te worden teruggestuurd naar hun thuisland. Foto Aaref Watad / AFP

Enkele Syrische en Turkse activisten kwamen afgelopen weekend bijeen in het appartement van één van hen in het centrum van Istanbul. Ze maakten zich zorgen over de aanhoudende berichten over de arrestatie van Syrische vluchtelingen in Turkije en hun gedwongen uitzetting naar Syrië.

„We waren aan het brainstormen hoe we vluchtelingen konden helpen, bijvoorbeeld door ze te wijzen op hun rechten onder hun tijdelijke beschermingsstatus”, zegt Shadi Türk, een Syriër met een kleine grijze paardenstaart die architectuur studeerde in Gaziantep, maar werkt als vertaler en journalist in Istanbul.

Toen ging de telefoon. Het was een Syrische transseksueel, die belde vanuit een uitzetcentrum in de buurt van Istanbul. Türk: „Hij vertelde dat hij was opgepakt omdat hij zijn verblijfsvergunning had uitgeleend aan zijn zieke Iraakse huisgenoot, die als illegale migrant niet naar het ziekenhuis kon.”

De arts in het ziekenhuis ontdekte de identiteitsfraude en lichtte de politie in. „De Irakees werd teruggestuurd naar Irak, de Syriër werd opgepakt”, zegt Shadi. „Hij vertelde dat hij samen met zo’n vijftig andere Syriërs wacht om uitgezet te worden naar de Syrische provincie Idlib. Ze zouden zijn gedwongen een ‘vrijwillig terugkeerformulier’ te tekenen.”

De Syriër, die om veiligheidsredenen niet met zijn naam in de krant wil, belde met een vaste telefoon vanuit de kantine van het uitzetcentrum. Türk en zijn metgezellen besloten geld te sturen zodat de andere aangehouden Syriërs ook een telefoonkaart konden kopen en konden bellen vanuit diezelfde kantine.

Daarna rinkelde de telefoon onophoudelijk. „We hebben zesendertig zaken gedocumenteerd en de identiteit van de aangehouden Syriërs geverifieerd. We wilden advocaten sturen naar het uitzetcentrum om hen te helpen, maar niemand wilde. De [VN-vluchtelingenorganisatie] UNHCR is wel poolshoogte gaan nemen, maar kon niks doen.”

Onvrede over Syriërs groeit

De arrestaties en uitzettingen van Syriërs begonnen na de nederlaag van Erdogans AK-partij in juni bij burgemeestersverkiezingen in Istanbul. De oppositie profiteerde van de onvrede over Syrische vluchtelingen, die fungeren als zondebok nu de economie in een recessie zit. Na de verkiezingen was #suriyelerdefolsun (Syriërs oprotten) trending op Twitter. Volgens een peiling vindt 80 procent van de Turken dat alle 3,6 miljoen Syriërs moeten vertrekken.

Daarop begon de politie extra identiteitscontroles te houden op openbare plekken in Istanbul. Ook ging de politie langs de deuren in wijken waar veel Syriërs wonen en deed ze invallen bij bedrijven waar veel Syriërs werken. Dit ging als een lopend vuurtje door de Syrische gemeenschap. Hulporganisaties worden overspoeld met angstige mensen die hun huis niet meer uit durven.

Istanbul loopt volgens de overheid tegen zijn grenzen aan als het gaat om migranten

„We zijn bang”, zei een Syrische arbeider in de buitenwijk Küçükçekmece tegen de linkse krant Evrensel. „En de eigenaren van de werkplaatsen waar we werken zijn bang voor hoge boetes. Ze vertellen ons dat we moeten vertrekken. Er zijn arbeiders die de werkplaats in geen dagen hebben verlaten omdat ze bang zijn om te worden gedeporteerd.”

Volgens de regering zijn de acties alleen gericht tegen illegale migranten en tegen Syrische vluchtelingen die in Istanbul wonen, maar in een andere regio zijn geregistreerd. De migranten worden opgepakt en teruggestuurd naar hun land van herkomst. De Syriërs krijgen tot 20 augustus om terug te keren naar de regio waar ze zijn geregistreerd. Dit moet de druk verminderen op Istanbul, de stad in Turkije met veruit de meeste migranten.

Op eigen houtje

Istanbul en negen provincies langs de grens met Syrië zijn begin 2018 al gestopt met de registratie van nieuwe vluchtelingen. Syrische vluchtelingen met een tijdelijke beschermingsstatus mogen in principe alleen met speciale toestemming reizen buiten hun regio. Maar die regel werd tot voor kort nauwelijks gehandhaafd. Honderdduizenden Syriërs zijn op eigen houtje naar Istanbul vertrokken omdat daar meer werk te vinden is.

„Istanbul loopt tegen zijn grenzen aan”, zegt Ramazan Secilmis, hoofd migratie van het ministerie van Binnenlandse Zaken. „Het aantal illegale migranten dat Turkije binnenkomt is de afgelopen jaren dramatisch gestegen.” In 2015 waren het er nog 150.000, dit jaar waarschijnlijk het dubbele. Van zijn er tot dusverre in 2019 43.000 uitgezet, van wie 12.000 in de laatste twee weken.

Minister van Binnenlandse Zaken Süleyman Soylu ontkent met klem dat geregistreerde vluchtelingen worden opgepakt en het land worden uitgezet. „Het is uitgesloten en onaanvaardbaar dat Syrische mensen die onder tijdelijke bescherming staan, buitenlanders met een internationale beschermingsstatus of mensen met verblijfsvergunningen in ons land worden uitgezet.”

Politie bij een demonstratie van Syriërs tegen de jacht op illegale landgenoten in Istanbul. Foto Yasin Akgul / AFP

Maar mensenrechtenorganisaties hebben diverse zaken gedocumenteerd die het tegendeel suggereren. Hoeveel Syriërs zijn uitgezet is onduidelijk. Schattingen lopen uiteen van honderden tot duizend. „De Turkse autoriteiten zijn Syriërs aan het aanhouden en dwingen ze om formulieren te ondertekenen dat ze naar Syrië willen terugkeren, om ze vervolgens onder dwang terug te sturen”, schreef Human Rights Watch.

De Syriërs die belden vanuit het uitzetcentrum schetsen hetzelfde beeld. Sommigen zeiden te zijn opgepakt omdat ze hun verblijfsvergunning niet bij zich hadden, anderen omdat ze in een andere stad staan geregistreerd. En enkelen gaven toe dat ze de wet hadden overtreden, bijvoorbeeld door viagra of marihuana te verkopen op straat.

„Dit kan een reden zijn om hun tijdelijke beschermingsstatus in te trekken”, zegt Secilmis van het ministerie. Dat wil niet zeggen dat het ook een geldige reden is voor uitzetting naar oorlogsgebied. Volgens het internationaal recht mogen mensen niet onder dwang worden teruggestuurd naar gebieden waar ze gevaar lopen. Maar volgens Secilmis is er geen sprak van dwang. Wel zijn er ruim 337.000 Syriërs ‘vrijwillig’ teruggekeerd naar ‘veilige’ gebieden die onder controle staan van het Turkse leger.

Rebellenbolwerk

Idlib geldt niet als veilig gebied. De opgelaaide strijd om het laatste rebellenbolwerk leidt juist tot een nieuwe vluchtelingenstroom richting Turkije Diba Nigar Göksel, de Turkije-directeur van de denktank International Crisis Group, twitterde dat „we tijdens ons onderzoek in de grensprovincies, met name in Hatay, verhalen bleven horen dat er dagelijks honderden mensen illegaal de grens oversteken naar Turkije”.

Human Right Watch (HRW) waarschuwt dat Turkije de toestroom niet alleen aankan. „De Europese Commissie, de EU-lidstaten en de UNHCR moeten Turkije op elke manier steunen bij de registratie en bescherming van Syriërs”, aldus HRW. „En ze zouden Turkije publiekelijk moeten oproepen om een einde te maken aan de massale deportaties van Syriërs.”

Dinsdag kwam er plotseling een einde aan de telefoontjes uit het uitzetcentrum. Türk vermoedt dat de uitzetting was begonnen, dat de Syriërs in de bus naar Idlib zaten en dat ze hun telefoon nog niet terug hadden gekregen. „We wachten op een teken van leven.”

Twee dagen later belde één van de Syriërs om te vertellen dat ze in Idlib waren aangekomen. „De Turkse politie heeft hen bij de grens overgedragen aan rebellen van Hayat Tahrir al-Sham (voorheen Al-Qaida, red), die in Idlib de dienst uitmaken”, zegt Türk. „De meesten kregen hun spullen terug en werden vrijgelaten. Maar de transseksueel is gevangen gezet vanwege zijn seksuele geaardheid.”