Opinie

Bent u op uw hoogtepunt? Maak plaats

Rosanne Hertzberger

In een artikel uit The Atlantic van deze week beschrijft Arthur Brooks, hoe hij zichzelf voorbereidt op zijn eigen professionele verval. Let wel: hij is in de vijftig, niet in de zeventig, staat aan de top van een Amerikaanse denktank, hij is bestsellerauteur, veel gevraagd spreker. En toch besluit hij vier jaar lang te gaan studeren op de vraag hoe je moet omgaan met de onvermijdelijke achteruitgang.

Natuurlijk gaat hij voor antwoorden op zijn vragen langs bij een Indiase goeroe, en leest hindoeïstische en boeddhistische literatuur, want in ‘het Oosten’ hebben ze de wijsheid in pacht, dat weet iedereen. Interessanter wordt het wanneer hij schrijft over de correlatie tussen leeftijd en vermogen. Van atleten weten we dat hun professionele piek tamelijk vroeg in het leven komt. Maar ook voor al die mensen wiens prestatie doorgaans niet wordt afgemeten met harde cijfers blijkt het hoogtepunt van hun carrière veel vroeger te passeren dan ze denken. Scheidsrechters, air traffic controllers, verpleegkundigen, politieagenten, allemaal gaan ze meer fouten maken naarmate ze ouder worden. Tech ondernemers bereiken hun top voor de dertig. Schrijvers en dichters hebben iets langer. En de kans op een grote wetenschappelijke ontdekking? Die blijkt ook hard af te nemen zodra je de veertig passeert.

Het is het enige voordeel van de beslissing in het pensioenakkoord om de AOW leeftijd nog iets langer laag te houden. Het effect is niet alleen dat mensen op een gegeven moment mogen stoppen, maar dat sommige mensen moeten stoppen. U weet wel: al die mensen die veel te lang het geld blijven verdelen en de koers blijven bepalen omdat ze ooit decennia geleden briljant waren. Al die mensen die omgeven worden door old boys die toch ook gewoon de dienst blijven uitmaken? Al die mensen die zich niet meer afvragen waarom ze zitten waar ze zitten, en ook niemand om zich heen hebben die die vraag in hun bijzijn durft te stellen. Vaak leerden ze alleen hoe ze een carrière konden opbouwen en nooit hoe die te ontmantelen.

Het artikel raakte een snaar bij mij. Ik was namelijk net bezig met de vraag hoe ik die achtenveertig jaar die ik naar verwachting nog zal leven wat langer kan maken. Het is namelijk wat aan de korte kant voor al mijn plannen en projecten. (Voor de geïnteresseerden: minder eten zou kunnen werken. Als het onderzoek bij gistcellen, wormen, muizen, ratten en makaken ook standhoudt bij mensen dan is het inderdaad zo dat wij met elke hap iets dichter bij de dood komen te staan.) Maar de grote vraag is of die extra jaren die je er aan het einde bij krijgt het wel waard zijn om ietwat hongerig door het leven te gaan? Als je flexibiliteit en creativiteit en enthousiasme opdrogen, heb je dan nog wat aan die laatste jaren?

Misschien wel. De elastieken in ons hoofd worden touw, dat is onvermijdelijk. Maar Arthur Brooks komt wel voorbeelden tegen hoe je het verval draaglijk kunt houden. Hij vergelijkt het leven van Darwin met dat van Bach. Darwin piekte vroeg en kwam na zijn vijftigste eigenlijk tot stilstand wat hem met groot verdriet vervulde. Bach pakte het anders aan. Nadat hij zijn grootste werken voltooide en een andere muziekstijl in zwang raakte ging hij vrolijk verder in een andere rol: kennis overdragen, boeken schrijven, les geven.

Het lijkt me een prima vooruitzicht: een tweede leven in het onderwijs. Nu we landelijk duizenden docenten tekort komen is het goed om te weten dat men ergens nog om jouw kennis en kunde zit te springen. In mijn onconventionele onwetenschappelijke beeld van goed onderwijs is iemand met touw in het hoofd voor de klas of in de collegezaal geen enkel probleem voor de kwaliteit. Sterker nog: ik denk dat een boel leerlingen juist baat hebben bij enige rechtlijnigheid, levenservaring en ietwat gedateerde maar ouderwets degelijke kennis.

Dat is de levensles die ik leerde van Brooks: het professionele verval en de dreigende irrelevantie ga je te lijf door op je hoogtepunt, of hoogstens net erna, op te staan, je plaats te laten vergaan en je elders nuttig te maken.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.