Hij klonk als zijn vader, retorisch begaafd

Hamza bin Laden Volgens Amerikaanse media is de zoon van Osama bin Laden dood. Al-Qaida hoopte dat Hamza het terreurnetwerk weer groot kon maken.

De in 1989 geboren Hamza bin Laden werd door zijn vader Osama in 1996 meegenomen naar Afghanistan, waar de Taliban grote delen van het land in handen hadden gekregen.
De in 1989 geboren Hamza bin Laden werd door zijn vader Osama in 1996 meegenomen naar Afghanistan, waar de Taliban grote delen van het land in handen hadden gekregen. Foto Mohammad Bashir / EPA

Anonieme Amerikaanse inlichtingenbronnen weten het zeker: Hamza bin Laden, die zou worden klaargestoomd tot leider van Al-Qaida, is dood. Maar officieel is er (nog) niets bevestigd over het lot van de meest prominente zoon van Osama bin Laden. President Trump reageerde woensdag niet triomfantelijk op vragen over de geruchten, maar weigerde commentaar.

1 Terreurleiders worden wel vaker onterecht doodverklaard. Is het in dit geval zeker?

Geenszins. Woensdag meldde de Amerikaanse zender NBC als eerste dat Hamza dood is, op basis van anonieme bronnen. Later volgde The New York Times, die aan de hand van eigen bronnen wist toe te voegen dat Hamza in de eerste twee jaar van de regering-Trump (januari 2017-januari 2019) zou zijn omgekomen en dat de Verenigde Staten daarin een rol hebben gespeeld. Over waar, hoe en wanneer precies werd niets bekendgemaakt. Er zijn geen beelden en ook Al-Qaida heeft niets gezegd.

2 Wat is er bekend over Hamza bin Laden?

Hamza werd in 1989 geboren in Saoedi-Arabië, als enige zoon van Osama’s derde vrouw Khairiah, een kinderpsycholoog. In 1991 verhuisde hij met zijn vader mee naar Soedan en in 1996 naar Afghanistan, van waaruit Al-Qaida ‘9/11’ beraamde. Na de aanslagen, toen de VS Afghanistan binnenvielen, stuurde Osama zijn gezin naar Pakistan en later Iran, waar Hamza en zijn moeder jaren gevangen zaten. Hij trouwde daar op zijn zeventiende met een dochter van Al-Qaida-kopstuk Abu Mohammed al-Masri en werd er vader. In 2010 werd Hamza vrijgelaten, waarna hij zich verschool in de Pakistaanse regio Waziristan, aan de Afghaanse grens. Een jaar later werd zijn vader in het noorden van Pakistan gedood door Amerikaanse Navy Seals.

Hamza zou een van Osama’s favoriete zoons zijn, zo niet zijn lieveling. Hij was retorisch begaafd en als kind al vastberaden om zijn vader te steunen in de gewelddadige jihad.

3 Wat was Hamza bin Ladens positie binnen Al-Qaida?

Na de dood van zijn vader was het jaren stil rond Hamza. Amerikaanse droneaanvallen in het Pakistaans-Afghaanse grensgebied hadden het terreurnetwerk grote schade toegebracht en de nieuwe leider, de Egyptenaar Ayman al-Zawahiri (voor wiens adres de VS 25 miljoen dollar over hebben) bleek zwak: Al-Qaida heeft al jaren geen grote aanslag meer weten te plegen. Jonge jihadisten trokken liever naar het kalifaat van Islamitische Staat dan naar de Pakistaans-Afghaanse bergen.

In 2015 introduceerde Zawahiri Hamza in een audiobericht aan de buitenwereld als „een leeuw uit de schuilplaats van Al-Qaida”. Vanaf dat moment publiceerde Al-Qaida geregeld boodschappen van Hamza, waarin hij oproept tot aanslagen „van Kabul, Bagdad en Gaza tot Washington, Londen, Parijs en Tel Aviv”. Analisten menen te horen dat hij als zijn vader probeert te klinken.

Maar de baas was hij nog niet. Hamza is pas 29 of 30 en zou slagveldervaring ontberen.

4 Was Hamza’s rol dan vooral symbolisch?

Er werd binnen Al-Qaida veel van hem verwacht: als zoon van de grote leider die gewroken moet worden, getrouwd met de dochter van een ander kopstuk, als man met charisma, zou hij de beweging nieuw leven kunnen inblazen. De Amerikanen zagen hem als een serieuze dreiging: in 2017 plaatsten ze hem op hun terreurlijst, afgelopen maart loofden ze een miljoen dollar voor hem uit. Toen zou hij dus al dood zijn, maar over dat bericht was nog teveel onzekerheid. Hamza’s laatste gepubliceerde bericht is van maart vorig jaar.

Als leider had Hamza wellicht geprofiteerd van de val van het kalifaat in Syrië en Irak. IS en Zawahiri hebben weinig met elkaar op en beschuldigen elkaar van verkeerde strategieën. Over Hamza is echter geen kritiek van IS-zijde bekend en ook andersom heeft Hamza nooit openlijk commentaar geleverd. Misschien had hij de restanten van beide terreurgroepen kunnen verenigen rond een gemeenschappelijk doel: het Westen treffen.

5 Waarom doet de regering-Trump zo mysterieus?

Volgens de bronnen van The New York Times moeten zij anoniem blijven omdat er sprake is van „gevoelige operaties”. Onbekend is waar die hebben plaatsgevonden. Al-Qaida zorgde ervoor dat er behalve de audioberichten niets over Hamza naar buiten kwam. Iran, Afghanistan, Pakistan en Syrië worden genoemd als mogelijke verblijfplaatsen.

Als Amerikaanse inlichtingenofficieren of militairen betrokken zouden zijn bij een operatie om Hamza uit te schakelen in Iran, zouden de VS dat niet wereldkundig willen maken, zeker gezien de oplopende spanningen tussen de twee landen.

In Afghanistan vinden momenteel onderhandelingen plaats tussen de VS en de Taliban. Het doel is om de Amerikaanse missie af te bouwen, in ruil voor een garantie van de Taliban dat het land niet weer gebruikt kan worden als uitvalsbasis voor terroristen. Als nu bekend zou worden dat Hamza in Afghanistan woonde, of net over de grens in Pakistan, zou dat de geloofwaardigheid van de gesprekken aantasten.

Lees ook: dit profiel over Hamza bin Laden