Vergeet de thriller: voor sommigen is niets spannender dan vonnissen lezen

Juridische website Sommigen scrollen in hun vrije tijd door uitspraken op rechtspraak.nl. „Ik krijg er hetzelfde gevoel van als bij een spannende film.”

De Hoge Raad in Den Haag.
De Hoge Raad in Den Haag. Foto Laurens van Putten/Hollandse Hoogte

‘Ik maak jullie af, ik ga je doodsteken, ik kom erachter waar je woont.” Deze woorden zijn ruim zevenduizend keer gelezen. Ze zijn niet afkomstig uit een filmscript, het is geen spannende passage uit een krimi. De tekst is te vinden op de juridische website rechtspraak.nl.

De dreigementen zijn uitgesproken door Bekir E., de man die afgelopen december zijn minderjarige ex-vriendin doodschoot bij haar school in Rotterdam. Enkele maanden daarvoor kreeg E. een contactverbod omdat hij haar had bedreigd en mishandeld nadat zij de relatie beëindigde. De bijbehorende rechterlijke uitspraak is online gepubliceerd.

Op rechtspraak.nl worden sinds 1999 dagelijks vonnissen geplaatst, ook die in strafzaken. De reden: transparantie. Burgers moeten de rechtsgang kunnen controleren. Uitvoerig worden in de teksten de tenlastelegging, de bewijzen en de strafmaat beschreven. Alle details over gepleegde misdrijven zijn in de uitspraken te vinden, hoe gruwelijk ook.

Lees meer over de zaak-Bekir E.

De zaken zijn geanonimiseerd, maar via de media en Google is vaak gemakkelijk te achterhalen om wie het gaat.

Cijfers van de Raad voor de Rechtspraak laten zien dat sommige vonnissen duizenden keren gelezen zijn. Zo is de uitspraak tegen beroepscrimineel en hitman Naoufal ‘Noffel’ F. bijna 7.600 keer bekeken. Twee zaken waarin vluchtelingen werden veroordeeld voor verkrachting, zijn gezamenlijk 16.000 keer opgezocht. Een zaak over een man die de belager van zijn dochter bijna doodsloeg, kon op 7.656 lezers rekenen. En drie uitspraken tegen Michael P., de moordenaar van Anne Faber, zijn samen zelfs meer dan 60.000 keer opgezocht.

‘Normale burgers’

Freelance tekstschrijver Tjitske Kuhlmann (61) uit Leeuwarden is een vaste bezoeker van rechtspraak.nl. Maandelijks zoekt zij geruchtmakende moordzaken op in haar vrije tijd. Ook gaat ze af en toe naar zittingen, die in principe altijd openbaar zijn. Ze is niet de enige met deze hobby. Tijdens het proces tegen Willem Holleeder kwamen bijvoorbeeld tientallen belangstellenden naar de rechtbank.

Kuhlmann zegt dat ze rechtszaken volgt vanwege haar „interesse in mensen”. „Ik wil weten wat voor mensen dit soort verschrikkelijke dingen kunnen doen.” Na jaren van uitspraken lezen en zittingen bijwonen heeft ze hier nog geen sluitend antwoord op gevonden. Ook wil ze begrijpen hoe daders tot het punt komen dat ze een misdrijf begaan. „En de uitspraken zijn zo uitvoerig en goed geschreven dat het net is alsof je erbij bent.”

Ook online marketeer Wouter Wierenga (28) uit Amsterdam heeft uren doorgebracht op rechtspraak.nl. Wierenga leest de uitspraken van alle high profile strafzaken: van verkrachtingen tot liquidaties. Hij leest de teksten vanwege een diepgewortelde wens om kennis te verzamelen over onderwerpen die hem interesseren. Dat heeft hij altijd leuk gevonden, zegt hij: „Als ik een nieuwsbericht lees, wil ik vaak meer weten en probeer ik terug te gaan naar de bron.” Bij strafzaken is dat het vonnis: „alle details over een zaak staan hierin, waardoor ik kan inbeelden wat er precies is gebeurd.”

Wouter Wierenga

Lars van den Brink

Verontwaardiging

Zaken waarin de dader een ‘normale burger’ is – en geen draaideurcrimineel – zijn het interessantst, zeggen Kuhlmann en Wierenga. De drijfveren van mensen zonder noemenswaardig strafblad zijn volgens de zelfverklaarde hobbyisten vaak mysterieuzer, wat een zaak intrigerend maakt.

De aantrekkingskracht van de vonnissen in strafzaken verbaast criminoloog Martina Althoff van de Rijksuniversiteit Groningen niet. Verhalen over geweld en criminaliteit worden volgens haar altijd interessant gevonden. „Het fascineert ons omdat het een wereld is die we niet kennen. Ook roept het veel emoties op, zoals woede, afschuw en angst, wat ons emotioneel betrokken maakt.”

En hoe gruwelijker een verhaal is, hoe sterker die emoties zijn. „De één kiest voor een spannende serie op Netflix, de ander zoekt plaatjes op internet. En er is blijkbaar een groep die vonnissen leest.”

Ook zouden mensen zich onbewust willen verontwaardigen over misdrijven, legt Althoff uit. „We willen ervaren wat de grenzen zijn van wat getolereerd wordt in onze maatschappij, om onze eigen normen bevestigd te zien.” Het opzoeken van details over bijvoorbeeld een moordzaak kan volgens haar helpen een gebeurtenis te schalen. „Bij gruwelijke misdrijven zijn die grenzen makkelijk vast te stellen, maar niet elk delict is eenduidig.”

Dit is volgens de criminoloog ook de reden waarom delicten die gepleegd zijn door ‘normale burgers’ extra interessant worden gevonden. „Iemand die pathologisch gedrag vertoont of een stoornis heeft, kun je niet volledig verantwoordelijk houden.” Als er géén omstandigheden zijn die een motief voor een misdrijf verklaren – denk aan een moeilijke jeugd of ziekte – groeit volgens Althoff de onbewust zo gewilde verontwaardiging.

Criminaliteit speelt ook een grote rol in het leven van de 48-jarige Thibaut van der Wal uit Utrecht, die als jurist bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) werkt. Hij leest boeken over misdaad, kijkt met regelmaat naar Opsporing Verzocht én bestudeert al zo’n tien jaar wekelijks drie tot vier uitspraken in strafzaken. „Ik wil het woord sensatie niet gebruiken, maar ik krijg er hetzelfde gevoel van als bij een spannende film of boek.”

Thibaut van der Wal

Lars van den Brink

Tekortschietende media

Maar spanning is voor de jurist niet de enige reden om de zaken op te zoeken. Hij is van mening dat de media vaak tekortschieten in hun berichtgeving over strafzaken. „Een journalist kan niet op elk gebied deskundig zijn. Ook moet je op de politieke kleur van een medium letten.” Van der Wal gaat daarom ‘terug naar de bron’ om te controleren of het klopt wat er in de krant staat.

De hobbyisten erkennen dat het confronterend kan zijn voor nabestaanden dat onbekenden alle details over de verkrachting van of moord op hun dierbare lezen. Maar, het belang van openbare rechtspraak en het kunnen controleren van de rechterlijke macht weegt volgens hen zwaarder. Kuhlmann: „Er wordt namens ons allemaal recht gesproken, het is belangrijk dat wij kunnen controleren of dat zorgvuldig gebeurt.”

Tjitske Kuhlmann kijkt in haar agenda. Volgende week hoort de Amsterdamse schilder Sjonny W. of hij de cel in moet voor de moord op drie vrouwen met wie hij seks had. Ook het hoger beroep van de weduwe van de vermoorde Tjeerd van Seggeren gaat ze volgen. Zij werd in eerste aanleg veroordeeld tot twintig jaar cel. En dan is er nog de zaak tegen Holleeder, maar die vindt Kuhlmann niet zo interessant. „Dat draait gewoon om criminelen die elkaar afmaken.”