Blussen kan eigenlijk alleen vanuit de lucht

Siberië Russische bossen staan al weken in brand. Justitie onderzoekt ‘nalatigheid’.

Brandweerlieden bestrijden het vuur in Siberië, terwijl steden in het gebied de gevolgen ondervinden van rook en roetdeeltjes.
Brandweerlieden bestrijden het vuur in Siberië, terwijl steden in het gebied de gevolgen ondervinden van rook en roetdeeltjes. Foto’s AP / EPA

Een gebied ter grootte van België is al afgebrand, en de rook drijft tot aan Alaska. Maar het hoofd van de regio Krasnojarsk deed zijn uiterste best om de bosbranden in Siberië te relativeren. Blussen is volgens gouverneur Aleksandr Oess niet altijd nodig: branden zijn „een gewoon natuurverschijnsel” dat hoort bij het zomerseizoen. „In de winter haalt ook niemand het in zijn hoofd om ijsbergen te smelten om het warmer te krijgen.”

De opmerkingen van gouverneur Oess leidden tot verontwaardiging op Russische sociale media, maar helemaal uit de lucht gegrepen waren ze niet. Rusland is het grootste land ter wereld, en bijna de helft daarvan (45 procent) is bedekt met bos. Volgens de Russische overheid brandt ieder jaar gemiddeld 3 miljoen hectare bosareaal af. Maar de cijfers fluctueren sterk – volgens officiële gegevens ging er vorig jaar 8,7 miljoen hectare in vlammen op. Of dat klopt is niet zeker: de Russische afdeling van Greenpeace stelt dat 14,7 miljoen hectare afbrandde in 2018.

Lees ook: Gevaarlijke combi van meer bliksem en hogere temperatuur in Siberië

De lokale autoriteiten beschikken niet over de middelen om het vuur te bestrijden. De regio Krasnojarsk, waar de meeste branden zijn gemeld, strekt zich uit van Kyzyl aan de grens met Mongolië tot aan de Noordelijke IJszee, een gebied dat 56 keer zo groot is als Nederland. Wegen zijn er alleen in het zuiden. Het blussen van branden in de taiga op vele honderden kilometers van de provinciehoofdstad Krasnojarsk kan eigenlijk alleen vanuit de lucht. Rusland beschikt over een vliegende brandweer, maar de inzet van de blusvliegtuigen en helikopters kost handenvol geld.

In 2015 voerde Rusland nieuwe wetgeving in, waarin de regio’s werden verdeeld in twee categorieën. In de zones waar zich nederzettingen bevinden, worden de branden actief bestreden. In de zogeheten ‘controlezones’ wordt het vuur gemonitord, maar wordt alleen ingegrepen als de economische schade opweegt tegen de kosten van de inzet van blusvliegtuigen. In de afgelopen twee maanden is al vele malen besloten dat niet te doen, zo blijkt uit documenten op de site van de regio Krasnojarsk.

Mogelijk liggen er ook andere redenen ten grondslag aan die beslissing. Houtwinning is big business en corruptie in de sector is aan de orde van de dag. Vorige maand nog werd de minister van Bosbouw van de regio Irkoetsk in Moskou opgepakt. Aleksandr Sjeverda zou de milieuwet hebben geschonden door meer kapvergunningen af te geven dan was toegestaan – in ruil voor steekpenningen. Om de sporen van de illegale houtkap uit te wissen worden gerooide bospercelen in brand gestoken. De autoriteiten van de regio Irkoetsk meldden afgelopen mei dat er bewijzen waren gevonden van brandstichting in de taiga.

Kunstregen

Inmiddels zijn de ‘seizoensbranden’ uitgegroeid tot een ramp. De straten van grote bevolkingscentra zoals Krasnojarsk – de hoofdstad van de gelijknamige regio – en Novosibirsk (1,5 miljoen inwoners) stonden blauw van de rook. Bewoners meldden problemen met de luchtwegen. In vijf regio’s is inmiddels de noodtoestand uitgeroepen.

Lees meer: Russen op de digitale barricades voor de bosbranden in Siberië

De Russische minister van Milieu, Dmitri Kobylkin, heeft opdracht gegeven de ‘controlezones’ waarin niet hoeft te worden geblust, te herzien. De vliegende brandweer is begonnen met zijn werk – en dat is niet alleen het afwerpen van bluswater. Donderdag vertrok een Antonov-26 vanaf het vliegveld van Irkoetsk. Ongeveer vijfhonderd kilometer ten noorden van het Bajkalmeer schoot het toestel vuurpijlen af met deeltjes zilverjodide. Als het meezit concentreert waterdamp zich rond de kristallen en valt er regen – een beproefde sovjetmethode. In dezelfde traditie valt het strafrechtelijk onderzoek wegens ‘nalatigheid’ dat donderdagmiddag werd afgekondigd door Justitie in Krasnojarsk.

De lokale bevolking heeft zijn eigen gewoonten. Timojef Moldanov, voorzitter van de Russische vereniging van inheemse volkeren, meldde dat overal in Rusland sjamanen zijn begonnen met regenrites.