‘Uiteindelijk willen ze dat niemand slaagt in dit land. Alles wat goed gaat, moet kapot’

Aanslag Al-Shabaab Als woordvoerder van de belangrijkste burgemeester van Somalië heeft Salah Hassan uit IJmuiden een van de gevaarlijkste banen ter wereld. Vorige week ontsnapte hij aan een aanslag waarbij zijn collega’s omkwamen.

Bij een aanslag op de burgemeester van Mogadishu kwamen vorige week zeven mensen om het leven.
Bij een aanslag op de burgemeester van Mogadishu kwamen vorige week zeven mensen om het leven. Foto Abdirzak Hussein Farah/AFP

„Uiteindelijk willen ze dat niemand slaagt in dit land. Alles wat goed gaat, moet kapot.” De woorden van Salah Hassan zijn somber, maar zelfs over de haperende whatsappverbinding is de vastberadenheid in zijn stem goed te horen. Dinsdag is hij voor het eerst weer terug op kantoor sinds vorige week woensdag een bom afging tijdens een drukbezochte vergadering die werd voorgezeten door zijn baas, Abdirahman Omar Osman, de burgemeester van de Somalische hoofdstad Mogadishu.

Hassan is zijn woordvoerder en zat meters van de plek van de explosie. De rondvliegende scherven verwondden zijn been, zijn borstkas en zijn hand. „Ik voel me goed”, zegt hij nu. „Ik heb geluk gehad.” Zes collega’s kwamen om het leven. De burgemeester overleed deze donderdag in een ziekenhuis in Qatar, waar hij na de aanslag in allerijl naartoe werd gevlogen. Zwaar gewond en bewusteloos.

Hassan is krap een jaar woordvoerder van de burgemeester. Daarvoor woonde hij in IJmuiden. Na acht jaar in Nederland besloot hij in mei 2018 ‘ja’ te zeggen tegen het verzoek van de burgemeester om hem bij te staan. Hij wist: dit is een van de gevaarlijkste banen ter wereld.

Vrachtwagen met explosieven

Hassan was op 14 oktober 2017 in Mogadishu toen een vrachtwagen volgeladen met explosieven ontplofte in het centrum van de stad. Die aanslag kostte aan 587 mensen het leven, de dodelijkste aanslag ter wereld sinds 11 september.

Maar Hassan, getraind als journalist, heeft een zwak voor zijn baas. „Hij heeft een duidelijke visie. Hij weet wat hij wil. Hij is mijn beste vriend. Hij is als een vader voor me”, zegt hij. Osman en hij voerden lange gesprekken in Nederland. Over zijn plannen met de hoofdstad, die sinds het begin van de burgeroorlog in 1991 is verpulverd onder het geweld van strijdende clans en de terreur van Al- Shabaab.

Lees ook over een eerdere aanslag in de tweede stad van Somalië

Burgemeester Osman is een man met haast. Op het hoogtepunt van de burgeroorlog in de jaren negentig vluchtte hij naar Londen. Hij werd er geschoold tot ingenieur en schopte het tot gemeenteraadslid. Elf jaar geleden besloot hij om terug te keren naar zijn gehavende vaderland. Hij was er tweemaal minister voor informatie en adviseur van de president. Vorig jaar januari werd hij benoemd tot burgemeester van Mogadishu. Zijn voornaamste plan: nieuwe wegen. Hij herstelde de verbindingsweg tussen de stad en het strand langs de Indische Oceaan dat Somaliërs kennen als ‘Lido’, Italiaans voor kust. Het strand werd in de jaren dertig door de Italiaanse kolonisator aangelegd maar was door de burgeroorlog onbegaanbaar geraakt. Het herstel van Lido was voor de burgemeester een overwinning op het allesvernietigende nihilisme van Al-Shabaab. „Hij wilde de oude glorie van Mogadishu herstellen”, zegt Hassan. „Hij zorgde zelfs voor lichten op zonnepanelen. Dat was zijn idee: dienstbaar aan de mensen.”

Abdirahman Omar Osman, de burgemeester van de Somalische hoofdstad ligt nog in het ziekenhuis.

Foto Feisal Omar/ Reuters

Blinde vrouw

Zo raakte de burgemeester vorig jaar ook in contact met ‘Basira’, een blinde vrouw. Kort na zijn aantreden had ze contact met hem gezocht. Als ambassadeur voor de gehandicapten van Somalië werkte ze al voor een van de ministeries, maar ze wilde meer. „Op een dag kwam ze naar de burgemeester met het verzoek om haar te benoemen als directeur voor gehandicaptenzaken”, vertelt Hassan. Na de aanslag heeft hij nog vaak gedacht aan die dag waarop de burgemeester overstag ging en haar verzoek inwilligde. „Het was het einde van de ramadan en de burgemeester overhandigde een grote som geld aan de organisatie voor gehandicapten. Aan Basira gaf hij een papier. Dat document bevestigde haar benoeming als directeur voor gehandicaptenzaken in het kantoor van de burgemeester.”

Basira was afgelopen woensdag als eerste in de vergaderruimte. „Ze had de mensen van protocol al ’s ochtends vroeg gevraagd om een ontmoeting met de burgemeester”, vertelt Hassan. Maar de burgemeester was druk. Hij had een ontmoeting met de nieuwe afgezant van de Verenigde Naties voor Somalië, James Swan. Basira was ontstemd. De mensen van protocol stelden haar gerust. Later op de dag zou er nog voldoende tijd zijn om de burgemeester te spreken. Waarom schoof ze niet gewoon aan bij zijn vergadering om 16.00 uur als hij de vertegenwoordigers van de zeventien districten van Mogadishu ontmoette?

Hassan stuurt een foto via whatsapp. „Kijk eens naar die vrouw in de roze jurk. Ze lijkt op deze foto veel dikker dan ze in werkelijkheid is. Dat is Basira.” Hassan zat recht tegenover haar. Op de foto kun je zijn aantekeningenboek met leren hoes nog zien liggen. Hassan had de vergaderzaal voor drie korte minuten verlaten, om een cameraman binnen te laten. Toen hij terugkwam, zat een van de districtshoofden op zijn stoel. Recht tegenover Basira.

Salah Hassan, de woordvoerder van de burgemeester was bij de aanslag vorige week.

Foto Asad Jabiba

Op slag dood

Wat daarna gebeurde, kan Hassan zich nauwelijks herinneren. Toen hij zag dat zijn stoel bezet was, ging hij achter de vrouw zitten die zijn plaats had ingenomen. Kort daarna kwam de knal. „De vrouw voor mij was op slag dood. De man in het zwarte jasje, met zijn arm naast mijn aantekeningenblok, was ook dood. Die jongen naast hem in het blauwe trainingsjasje, zwaar gewond.”

Toen hij na de explosie naar het ziekenhuis werd afgevoerd vreesde Hassan niet alleen voor het leven van zijn baas. Hij dacht ook aan Basira. „Ik was bezorgd over haar. Ze is blind.” Als hij zes uur later wordt ontslagen uit het ziekenhuis hoort hij pas de naam van de vermoedelijke dader: Basira.

Ze was die ochtend zonder problemen langs de beveiliging geglipt. De vrouwelijke agent die normaal de vrouwen fouilleert, was absent. De mannen mochten haar niet aanraken. „Ze kennen haar. Ze respecteren haar”, zegt Hassan. Basira, de blinde assistent van de burgemeester.

Lees ook: deze mensen zaten vroeger bij terreurgroep Al-Shabaab

Al-Shabaab eiste de aanslag op. Maar die claim geeft geen antwoord op de vragen waarom en wanneer zij zich liet rekruteren. Er is nu maar een zekerheid: nergens is het veilig, zelfs niet onder mensen die vertrouwd leken. „Ik kan er met mijn hoofd nog steeds niet bij”, zegt Hassan.

Hij laat een lange pauze vallen.

„Ik heb er geen verklaring voor.”

Dit stuk is op 01-08-2019 geactualiseerd nadat bekend werd dat de burgemeester van Mogadishu is overleden.