Opinie

VGZ drijft het Ikazia Ziekenhuis tot financiële zelfmoord

Zorg Rotterdamse huisartsen mogen patiënten van verzekeraar VGZ niet meer verwijzen naar het Ikazia Ziekenhuis. Contractbreuk, vindt . De keuzevrijheid van de patiënt en de kwaliteit van de zorg mogen niet voor financiële belangen worden ingeruild.
Foto Wikimedia

Wie verzekerd is bij zorgverzekeraar VGZ mag in Rotterdam niet meer kiezen naar welk ziekenhuis hij of zij gaat. VGZ heeft huisartsen daar immers per 1 juli laten weten dat zij nieuwe patiënten niet meer mogen verwijzen naar het Ikazia Ziekenhuis.

Reden voor deze behandelstop? Het populaire Ikazia dreigt boven zijn ‘budgetplafond’ uit te komen doordat het in de eerste maanden van 2019 meer zorg leverde dan voorzien. VGZ vergoedt nu alleen nog spoedbehandelingen, bevallingen en zorg van verzekerden die reeds in behandeling zijn. De keuzevrijheid van de patiënt wijkt voor het financiële belang van de zorgverzekeraar.

Meerdere kwesties overlappen elkaar hier. In de eerste plaats gaat het om de afspraken die de stijgende zorgkosten in 2019 moeten beperken. Zorgverzekeraars, ziekenhuizen, de overheid, universitair medische centra en belangengroepen sloten daarvoor een hoofdlijnenakkoord, met daaraan verbonden ‘zorgplafonds’. Ten tweede gaat het om de keuzevrijheid van de patiënt, zoals vastgelegd in de Zorgverzekeringswet van 2006. Op de derde plaats is de toekomst en kwaliteit van de zorg in het geding. Opvallend is dat juist kwaliteit en toekomst geen onderdeel zijn van het debat tussen Ikazia en VGZ.

Allereerst het hoofdlijnenakkoord. Na lang polderen over het landelijke maximumbedrag voor dit jaar hebben zorgverzekeraars en ziekenhuizen het totaalbedrag ‘opgeknipt’ in zorgplafonds. Zo’n plafond is onder meer gebaseerd op de zorg die in voorgaande jaren verleend werd, op het aantal verzekerden in de omgeving, op de wensen van de zorgverzekeraar of van het ziekenhuis, en op de rol van de huisartsen. Tot dit maximumbedrag, het plafond, kan een ziekenhuis bij de betreffende zorgverzekeraar declareren.

Lees ook: Verzekeraar: niemand meer naar Ikazia Ziekenhuis

In het hoofdlijnenakkoord is ook afgesproken dat de betrokken partijen alle zorgvragen opvangen, zonder dat dit tot extra kosten leidt. Die kosten mogen echter alleen stijgen als de lonen omhooggaan of als een algemene prijsstijging wordt geïndexeerd. Het Ikazia heeft vorig jaar voor drie miljoen euro meer behandelingen verricht dan met VGZ voor haar verzekerden was afgesproken. Dat bedrag is niet door VGZ vergoed, maar werd door het ziekenhuis uit eigen middelen betaald. Er was immers een ‘doorleverplicht’ afgesproken, die dwingt ziekenhuizen ertoe patiënten te behandelen, ook als er geen vergoeding meer tegenover staat omdat het plafond reeds is overschreden.

De stabiliteit is een illusie

Het hoofdlijnenakkoord lijkt stabiliteit en financiële rust in het zorglandschap te scheppen, maar dat is een illusie. Voor het Ikazia en andere ziekenhuizen is de doorleverplicht immers onhoudbaar. Op termijn betekent deze gang van zaken financiële zelfmoord. Bovendien is de zogenaamde stabiliteit in het verzekeringsstelsel weinig meer dan in beton gegoten onwrikbaarheid. Innovatie, verschuivingen van de vraag naar zorg en de keuzevrijheid van patiënten worden erdoor gehinderd. Hoe wordt de kwaliteit van de ziekenhuiszorg dan gegarandeerd?

Ik zie drie opties. Het VGZ kan het Ikazia tegemoet komen door het budgetplafond voor de andere ziekenhuizen in de regio te verlagen, zodat er meer bestedingsruimte komt voor het Ikazia. Bij deze mogelijkheid is de keuze van de patiënt leidend en nemen de kosten in de regio per saldo niet toe.

De tweede optie is een ‘soepele zorgomleiding’. Patiënten die zich bij Ikazia melden worden dan naar andere ziekenhuizen in de regio verwezen. Dit voorkomt dat het Ikazia het zorgplafond overschrijdt en de VGZ voor de extra kosten opdraait. VGZ accepteerde voor 2019 immers dat Ikazia geen doorleverplicht heeft. De keuzevrijheid van de patiënt is hier blijkbaar secundair geworden. Het primaire doel is de financiële positie van VGZ veilig te stellen. Deze keus gaat alleen op als de andere ziekenhuizen VGZ-verzekerden die tegen hun wil worden omgeleid, binnen hún plafonds kunnen opvangen. En als zij die extra kosten niet zelf hoeven te dragen. Anders leveren niet slechts de patiënten in, maar ook de omliggende ziekenhuizen.

Lees ook: Populair ziekenhuis Ikazia in Rotterdam doet het te goed

Optie drie is dat VGZ voor de regio Rotterdam erkent dat de groei van de zorgvraag verkeerd is ingeschat. VGZ neemt dan zijn verantwoordelijkheid en draagt in elk geval een deel van de extra kosten zelf. Dan is de keuzevrijheid van de patiënt leidend. Dit alternatief past bij het streven naar meer samenwerking in plaats van kortzichtige concurrentie in de zorg.

Een puur financieel vraagstuk

Nergens heb ik gelezen dat het Ikazia Ziekenhuis kwalitatief mindere zorg levert of een te hoge prijs rekent. Als dat zo zou zijn, had er geen contract moeten worden gesloten. Het gaat dus om een puur financieel vraagstuk. VGZ heeft helaas gekozen voor optie twee, de zorgomleiding. Dat gaat ten koste van keuzevrijheid voor de patiënt.

Namens de Sint Maartenskliniek onderhandel ik al jaren met zorgverzekeraars, ook met VGZ. Telkens wordt aangegeven dat het onmogelijk is om patiëntenstromen op basis van complexe zorg naar gespecialiseerde zorginstellingen te sturen. Het positieve is wel dat zorgverzekeraars voor specifieke behandelingen voor ons geen plafond hebben vastgesteld. Daardoor kunnen wij op ons vakgebied meer patiënten behandelen. Maar ook innovatie, groei en kwaliteitsverbeteringen moeten binnen de afgesproken budgetplafonds passen. Het effect is stilstand. Steeds zegt de verzekeraar ‘nee’ op voorstellen om patiënten naar gespecialiseerde instellingen door te sturen. Patiënten worden niet op basis van specialistische zorg, kwaliteit en innovatie over de instellingen verdeeld. Maar wanneer hetom geld gaat, zoals bij Ikazia, kunnen patiënten bij VGZ dus opeens wel doorgestuurd worden.

Samen de grenzen van het systeem opzoeken: daar ben ik voor. Maar ik zeg ‘nee’ als de zorgverzekeraar de zorgvuldig opgebouwde balans tussen patiënten, ziekenhuizen en verzekeraars verstoort. Voer de discussie over kwaliteit. Ruil menselijke belangen en de kwaliteit van zorg niet uit voor financiële belangen. Laten we het gesprek voeren over kwaliteit en ons niet verstoppen achter een discussie over plafonds.