Ook premier Johnson stuit nu op de Ierse effectiviteit

Brexit Terwijl het Britse pond steeds verder onder druk staat vanwege een mogelijke No Deal-Brexit, probeert premier Johnson in zijn eerste week tweespalt te zaaien in het sterke verbond tussen de Ieren en de EU.

Boris Johnson op wittebroodstournee door het land, hier in Birmingham.
Boris Johnson op wittebroodstournee door het land, hier in Birmingham. Foto Geoff Pugh / Reuters

Premier Boris Johnson maakt een rondreis langs Wales, Schotland en Noord-Ierland, maar zijn belangrijkste daad deze week is een poging de Brexit-discussie te laten kantelen. Het zijn niet de Britten die onder druk staan om met een nieuw plan van aanpak te komen, maar de EU die moet handelen, aldus Johnson. De kersverse Britse premier zegt dat hij pas wil onderhandelen met Brussel als de EU de backstop, de noodregeling die de open grens op het Ierse eiland ongemoeid moet laten, in de prullenbak gooit.

Pas pal voor zijn eerste bezoek aan Noord-Ierland op woensdag, belde Johnson met Leo Varadkar, de premier van Ierland. In dat gesprek trachtte Johnson de druk verder op te voeren. Hij zei dat in geval van een Brexit zonder akkoord, de Britten geen douanecontroles of grensposten zullen neerzetten op de grens.

Volgens de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) zijn de Britten daar wel toe verplicht, maar Johnson lijkt erop te gokken dat juridische stappen bij de WTO lang duren en verzanden. Het komt Johnson goed uit dat de Amerikaanse president Trump ook met regelmaat zijn pijlen op de WTO in Genève richt. Hoe meer twijfel er wordt gezaaid over het functioneren en de legitimiteit van de WTO, hoe makkelijker de Britse politiek kan denken over schending van handelsregels.

‘No Deal’ wordt vaak een ‘WTO-Brexit’ genoemd. Maar wat biedt die WTO de Britten precies?

Explosief onderwerp

Tegelijkertijd is de Ierse grens na een No Deal-Brexit een probleem voor Ierland en de EU. De Europese Commissie kan van de Ierse regering verlangen dat de nieuwe buitengrens gecontroleerd wordt, om te voorkomen dat de achterdeur naar de Europese interne markt wagenwijd openstaat voor de invoer van goederen die niet aan EU-eisen voldoen. Een nieuwe grens op het Ierse eiland is in Dublin een uiterst explosief onderwerp en kan zo maar voor ruzie zorgen binnen de wankele Ierse regeringscoalitie en tussen Dublin en Brussel.

Dat is het doel van Johnson: erop wijzen dat hij mogelijk verdeeldheid kan zaaien, dat de onderhandelingspositie van de EU ook zwaktes kent.

Lees ook: Het woord ‘trots’ krijgt de vader van Boris Johnson niet over zijn lippen

Juist om te voorkomen dat die potentiele verdeeldheid werkelijkheid wordt, praat de EU met één mond: de backstop is heilig. In het telefoongesprek met Johnson liet Varadkar weten dat zijn tactiek gedoemd was om te falen. Heronderhandelen over de backstop en voorwaarden voor uittreden zijn niet mogelijk, legde Varadkar uit. De deal van May is de enige deal die wat betreft de EU bestaat. Het enige wat kan is praten over hoe de EU en het VK in de toekomst samenwerken, maar dan is Britse steun voor de backstop vereist.

Op zijn rondreis belooft Johnson miljarden te investeren in gezondheidszorg, onderwijs, ouderenzorg en criminaliteitbestrijding. De premier zegt dat de bezuinigingen van het afgelopen decennium hem in staat stellen te investeren. Tegelijkertijd bleek deze week opnieuw hoe bezorgd bedrijven en financiële markten zijn over de gevolgen van een schadelijke Brexit.

Carlos Tavares, de topman van de Franse autofabrikant PSA, zei tegen zakenkrant Financial Times dat de Vauxhall-fabriek in Ellesmere Port, niet ver van Liverpool, dicht moet als er verliezen geleden worden na de Brexit. De productie van de Opel/Vauxhall Astra wordt dan verplaatst naar Zuid-Europa.

De koers van het Britse pond is ten opzichte van de Amerikaanse dollar en euro met 7 procent gedaald sinds mei, toen de leiderschapsverkiezing bij de Conservatieven op gang kwam. Britse vakantiegangers melden dat zij bij wisselkantoren op sommige luchthavens voor iedere pond slechts een euro terugkregen. Een relatief lagere waarde van het pond sterling is weliswaar gunstig voor Britse uitvoer, maar het Verenigd Koninkrijk importeert het grootste deel van voeding, levensmiddelen en consumentengoederen. Een relatief lagere waarde van het pond betekent dus dat Britse consumenten een groter deel van hun inkomen kwijt zijn aan boodschappen en aankopen.

Handelsdeal met de VS

Premier Johnson ondervond deze week opnieuw de effectiviteit van de Ierse diplomatie. Een groep Amerikaanse politici zegt dat het Congres de Brits-Amerikaanse handelsdeal, die Johnson vurig wil en Trump beweert te steunen, zal blokkeren als zo’n overeenkomst bijdraagt aan de ondermijning van vrede en stabiliteit op het Ierse eiland. Amerikaanse politici zien het Goede Vrijdagakkoord van 1998 als een triomf, die zonder de bemiddeling van president Bill Clinton en zijn gezant George Mitchell nooit tot stand zou zijn gekomen.

Dus via een Brits-Amerikaanse handelsdeal de economische klappen opvangen van een No Deal-Brexit, zonder regeling voor de grens op het Ierse eiland, is voor deze Congresleden met warme banden met Ierland geen optie. „Ik denk dat iedereen die gelooft in Noord-Ierland, in de waarde van het Goede Vrijdagakkoord en in de open grens, bereid is om tegen de president in te gaan”, zegt Pete King tegen The Guardian. King is een partijgenoot van Trump die in het Huis van Afgevaardigden een deel van Long Island (New York), een gebied met veel Amerikanen van Ierse komaf, vertegenwoordigt.

Oud-premier May ondervond hoe effectief de Ierse roep om Europese solidariteit was. Zij sneuvelde als premier door de backstop, door de Europese eendracht aangewakkerd door Ierland. Premier Johnson krijgt mogelijk opnieuw te maken met dat huzarenstukje van de Ierse diplomatie.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Boris Johnson wilde altijd al een groots leven leiden. Nu wordt hij premier
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.