VG Siddhartha kreeg India aan de koffie

Koffietycoon VG Siddhartha creëerde in theelievend India een koffiecultuur met de keten Café Coffee Day. Maar de laatste jaren waren moeilijk.

Rouwende Indiërs bij de overblijfselen van koffie-ondernemer VG Siddhartha.
Rouwende Indiërs bij de overblijfselen van koffie-ondernemer VG Siddhartha. Foto SRT/AFP

India’s koffiekoning is niet meer. Woensdagochtend troffen vissers het levenloze lichaam aan van VG Siddhartha, 59, de man die met zijn keten Café Coffee Day de aan thee verknochte Indiërs aan de koffie kreeg. De ondernemer uit het zuiden van India werd vermist sinds hij zich maandagavond door zijn chauffeur liet afzetten bij een brug nabij de stad Mangalore.

De ruim 1.750 vestigingen van de koffieketen, normaal uitpuilend met vooral jonge Indiërs, slurpend aan mierzoete en met slagroom overladen drankjes, bleven woensdag gesloten ter nagedachtenis aan hun oprichter. Ook op de eigen koffieplantages werden werknemers met verlof gestuurd.

In een brief gericht aan zijn bestuursleden en ‘de Coffee Day familie’ die dinsdag al snel de ronde deed, schreef Siddhartha in wat las als een afscheid dat hij er „ondanks zijn beste pogingen” niet in was geslaagd een winstgevend bedrijfsmodel te creëren. „Ik heb gefaald als ondernemer.”

Coffee Day Enterprises, het moederbedrijf dat naast koffie vertakkingen heeft in onder meer logistiek en vastgoed, kampt met een netto schuld die volgens de financiële krant LiveMint in maart van dit jaar was opgelopen tot omgerekend ruim 300 miljoen euro. De krant baseert zich op een telefonisch overleg tussen het moederbedrijf en analisten dat in mei plaatsvond.

Na aftrek van belastingen bedroeg de winst in 2018 zo’n 14 miljoen euro, waarvan 4,8 miljoen door de koffieketen werd verdiend.

In de brief, waarvan het moederbedrijf een kopie stuurde naar de Indiase beurs, omschrijft Siddhartha dat hij onder grote druk stond van kredietverstrekkers en van een private-equitypartners die eisten dat de oprichter aandelen zou terugkopen. Dat had Siddhartha enkele maanden geleden deels gedaan, schreef hij, door „een grote som geld” van een vriend te lenen.

De brief leest ook als een aanklacht tegen de Indiase belastingdienst, met wie de ondernemer al langere tijd in de clinch lag. In 2017 werden Siddhartha's huis en verschillende kantoren binnengevallen op verdenking van belastingontwijking (iets wat de koffietycoon ontkent). Ook de recente verkoop van zijn aandeel in een IT-bedrijf zou door de belastingdienst zijn tegengewerkt.

De verkoop, bedoeld om de schuldenlast van zijn bedrijf te verlichten, ging uiteindelijk door.

Siddhartha werd geboren in een familie van koffieplantage-eigenaren in een tijd dat het gros van de Indiase bonen naar het buitenland verdween. Theestalletjes vond je op iedere straathoek in India, maar van een koffiecultuur was buiten de zuidelijke deelstaten geen sprake. Dat zelfs verstokte chaidrinkers in het noorden nu weten wat een cappuccino is, is te danken aan Siddhartha.

Betaalbare drankjes

Een ontmoeting met de eigenaren van de Duitse koffieketen Tchibo inspireerde de geboren ondernemer in 1996 tot het openen van zijn eerste vestiging van Café Coffee Day in Bangalore. Onder het ietwat suggestieve motto ‘Er kan veel gebeuren bij een kop koffie’ en met de belofte van gratis wifi en betaalbare drankjes mikte Siddhartha vooral op de jeugd, voor wie hangplekken zeldzaam waren.

Al snel volgden vestigingen door heel het land, tot ver buiten megasteden als Delhi en Mumbai. „Hij [Siddhartha] wist dat, als hij dit concept wilde laten slagen, als hij een koffiecultuur in India wilde creëren, dat hij overal moest zijn”, zegt merkdeskundige Santosh Desai.

De Coffee Day-oprichter liep daarmee voorop in de kentering die eind jaren negentig plaatsvond: die van het oude India naar het nieuwe. Het India van een groeiende middenklasse, geairconditionde winkelcentra en minder strenge sociale conventies. Desai: „Café Coffee Day werd een plek waar jonge jongens en meisjes samen aan één tafel konden zitten zonder dat ze afkeurend werden aangekeken.”

Sindsdien is er de nodige concurrentie bij gekomen. Onder andere van de Amerikaanse keten Starbucks die in 2012 zijn eerste Indiase vestiging opende, gelonkt door de vraag die VG Siddhartha creëerde.

De komst van Starbucks bezorgde de koffietycoon slapeloze nachten, schreef hij in 2016 in een artikel voor Outlook Magazine. „Maar toen ze er eenmaal waren, realiseerde ik me dat het iets goeds was. Het dwong ons na te denken over ons format, interieur en zoveel andere dingen […] Je kunt je als ondernemer niet veroorloven de hoop te verliezen.”

Toen het nieuws van zijn vermissing dinsdag bekend werd, kelderden de aandelen van Coffee Day Enterprises met 20 procent.

Correctie (31 juli 2019): eerder stond er dat VG Siddhartha in 1984 Sivan Securities oprichtte. Dat moet zijn dat hij in 1984 Sivan Securities overnam.

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl.