Duitsland wil geen missie onder Amerikaanse leiding

Straat van Hormuz Toen de nieuwe Britse minister van Buitenlandse Zaken dit weekeinde verklaarde dat hij de VS wil betrekken bij een Europese missie in de Golf, haakten de Duitsers af.

De Iraanse Revolutionaire Garde patrouilleert rond de in beslag genomen Britse olietanker Stena Impero.
De Iraanse Revolutionaire Garde patrouilleert rond de in beslag genomen Britse olietanker Stena Impero. Hassan Shirvani/AFP

Duitsland wil niet deelnemen aan een internationale marinevloot in de Straat van Hormuz, als die onder Amerikaanse leiding komt te staan. Berlijn is bang om meegezogen te worden in het hoog oplopende conflict van president Trump met Iran.

Lees ook dit opinie-artikel van Ko Colijn over de missie in de Straat van Hormuz

Duitsland was niet meteen afwijzend toen de Britse regering vorige week, in de laatste dagen van premier Theresa May, voorstelde om een beschermingsmissie onder Europese leiding te vormen. Deze missie zou „veilig verkeer van bemanning en goederen in deze regio moeten garanderen”, zoals toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt verklaarde.

De spanningen in de Perzische Golf zijn opgelopen, nadat Iran op 19 juli in de Golf een Britse olietanker in beslag nam, met de 23-koppige bemanning aan boord. Eerder hadden de Britse autoriteiten bij Gibraltar een Iraanse tanker aan de ketting gelegd.

Londen benaderde vorige week verschillende landen voor de Europese missie, waaronder behalve Frankrijk en Duitsland ook Nederland. Duitsland, altijd terughoudend als het om militaire missies gaat, reageerde niet meteen, maar positieve reacties kwamen er van regeringspartij CDU en zelfs een enkele Groene politicus.

De SPD, ook regeringspartij, leek overwegend tegen. Dat bracht minister van Buitenlandse Zaken Maas (SPD) in een lastig parket, omdat hij begrip had voor het argument dat Duitsland als groot Europees land en grote exportmacht zich niet aan de verantwoordelijkheid kan onttrekken.

Nieuwe Britse minister

Alles veranderde voor Duitsland toen de nieuw aangetreden Britse minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab dit weekeinde verklaarde dat hij de Verenigde Staten bij de missie wil betrekken. Dit omdat de operatie anders „niet haalbaar” zou zijn.

Duitsland heeft zich samen met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk steeds ingezet voor het internationale nucleaire akkoord met Iran. Dat president Trump dat akkoord opzegde is in Duitsland erg slecht gevallen. Berlijn hoopt dat het nog te redden is en heeft steeds afstand gehouden van de harde Amerikaanse opstelling tegenover Iran.

En wat als er een Europese vlootmacht richting de Straat van Hormuz wordt gestuurd? Zeven vragen en antwoorden over die optie

In Duitsland moet iedere militaire inzet worden goedgekeurd door de Bondsdag. Het lijkt uitgesloten dat er nu voor deelname aan een (deels) Amerikaanse missie voldoende parlementaire steun is. Minister Maas zou dat informeel ook al aan de Amerikanen hebben laten weten. Niettemin stelde de Amerikaanse ambassade in Berlijn dinsdag nog eens op niet mis te verstane wijze dat een Duitse deelname gewenst is.

„We hebben Duitsland formeel gevraagd samen met Frankrijk en Groot-Brittannië mee te helpen bij de beveiliging van de Straat van Hormuz, en de Iraanse agressie te bestrijden”, verklaarde een woordvoerder van de ambassade. „Leden van de Duitse regering hebben duidelijk gezegd dat de vrije scheepvaart beschermd moet worden. Onze vraag is: door wie?”

NAVO-norm

De regering-Trump verwijt Duitsland al lang dat het veel te weinig bijdraagt aan de internationale veiligheid, onder meer door veel lagere defensie-uitgaven dan binnen de NAVO is afgesproken. Maar de zinsnede over „bestrijden van de Iraanse agressie” kan nauwelijks bedoeld zijn ter overtuiging van de Duitse politiek, waar men nog wil inzetten op diplomatieke instrumenten en de-escalatie.

„Een gezamenlijke missie met de VS is nu niet mogelijk”, verklaarde de CDU-politicus Norbert Röttgen deze woensdag in de Tagesspiegel. „Want de Europeanen vertegenwoordigen een fundamenteel ander beleid tegenover Iran.” Zijn collega van de SPD, Nils Schmid, waarschuwde nog iets scherper: „Straks sta je plotseling aan de kant van de Amerikanen in een oorlog met Iran.”

Meedoen onder leiding van de Amerikanen zit er dus echt niet in, bevestigde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Maas woensdag dan ook.

Toch waarschuwen veiligheidsexperts en politici dat Duitsland ook niet zomaar afzijdig kan blijven. Berlijn zou een „diplomatieke balanceer-act” moeten uitvoeren, aldus de liberale FDP-politicus Alexander Lambsdorff, „door nauw met de Amerikanen te overleggen, maar ons niet tot werktuig te laten maken van de Amerikaanse escalatiepolitiek”.

‘Meer schepen kopen’

Of Duitsland eigenlijk wel in staat zou zijn om schepen aan een missie in de Golf te leveren, is niet helemaal duidelijk. Volgens de parlementaire toezichthouder op de strijdkrachten zou dat alleen mogelijk zijn als er schepen onttrokken worden aan andere missies. De Amerikaanse ambassade in Berlijn opperde per twitter meteen: „zou de grootste economie van Europa dan misschien meer schepen kunnen kopen?”

Of er nog een kans is het Europese initiatief alsnog nieuw leven in te blazen, hangt sterk af van de Britse opstelling. Tegenover The Guardian verklaarden anonieme Britse regeringsbronnen dat de Europese missie nog niet is afgeschreven.