Opinie

De echte horror zit in de bloemen

Joyce Roodnat „Stuur me naar de maan”, schrijft Joyce Roodnat, „dat zou ik best doorstaan. Maar ik zou flauwvallen van de schoonheid van de blauwe planeet aan de horizon.”

Joyce Roodnat

‘Uiterst lang” noteerde Nicolaas Wijnberg voor de sleep van een rode mantel. Ik zie zijn schets in Eelde, in Museum De Buitenplaats (waar ik altijd denk: waarom kom ik hier niet vaker?). Het resultaat van de schets staat er ook, op een pop. Het kostuum werd gedragen in 1971 in de voorstelling De hertogin van Malfi. Wijnbergs zwarte zware hertoginnenjapon voor actrice Pleuni Touw is hier ook. Met die honderden glimmertjes in de plooien zal het gewaad al geglinsterd hebben zodra ze ook maar een wenkbrauw bewoog.

Nicolaas Wijnberg, Brecht (2002, detail)

De decors en kostuums en affiches van Nicolaas Wijnberg (1918-2006) zijn legendarisch, maar theater is ongenadig vluchtig. Op YouTube vind ik het 8mm-filmpje waarmee Wijnberg De hertogin van Malfi probeerde vast te houden. Vergeefs. Het biedt een kijkje in een onbegrijpelijk schimmenrijk, net als op deze tentoonstelling de kostuums en de kijkkastjes met zijn decorontwerpen. Je ziet hóé hij het deed en hoe móói hij dat deed. Maar wat het is geworden? Geen idee.

In De Buitenplaats zijn ook Wijnbergs schilderijen en tekeningen te zien. Hij schilderde graag landschappen en het wonderlijke is dat die goed zijn zolang hij er theater mee maakte. Zelfverzekerd mysterieuze scènes, met de natuur als decor, of als acteur – een boom die krampachtig een pad vrijhoudt, bijvoorbeeld. Zonder drama verstijft Wijnberg en worden zijn landschappen timide – alsof hij in shock is door wat de natuur met hem doet. Ik vind dat zo vreemd niet. Stuur me naar de maan, dat zou ik best doorstaan. Maar ik zou flauwvallen van de schoonheid van de blauwe planeet aan de horizon, vermoed ik.

Dat de natuur Wijnberg verlamt valt me dubbel op, omdat die kramp me deze maand al tweemaal trof, maar dan als onderwerp. Eerst in Vita and Virginia, over de affaire van Vita Sackville-West en Virginia Woolf . Ik zag die film over de grens, hier is hij helaas (nog?) niet vertoond (waarom niet?). Hoe dan ook, hij vertelt hoe de vergeestelijkte Virginia zwaar van de kook raakt door de onbekookte passie die Vita bij haar wakker vrijt. De natuur die ze met literatuur eronder hield, overweldigt haar nu. In haar salon ziet ze het gras tussen haar voeten opschieten en op een bloemstilleven aan de muur gaan knoppen open en dicht.

Actrice Florence Pugh in de film Midsommar

En toen zag ikMidsommar. Een grootse film met gruweldaden. Maar de echte horror zit in de bloemen. Ze pulseren in de krans op het hoofd van een jonge vrouw die wordt ingelijfd door een heidense sekte. Ze ziet gras uit haar armen groeien en uiteindelijk wordt ze gereduceerd tot een klein hoofd in een boerka van bloemen. ‘Uiterst lang’. Doodeng.