Je kunt prima een nachtje doorwerken. En andere mythes over slaap

Wat werkt Deze zomer bespreekt NRC-redacteur Ykje Vriesinga methodes om beter te werken. Deze week: slaap als wondermiddel.

Illustratie Stella Smienk

Het Guinness Book of Records staat angstaanjagende recordpogingen toe. Zoals de hoogste parachutesprong. In 2014 liet de Amerikaan Alan Eustace zich op 41,42 kilometer boven de aarde uit een heliumballon storten. Hij bereikte tijdens zijn vrije val een snelheid van 1.323 kilometer per uur. Sneller dan geluid.

Interessant genoeg doen velen van ons vrijwel wekelijks, soms zelfs dagelijks, iets wat datzelfde Guinness Book inmiddels heeft verboden, omdat het té gevaarlijk is: slaaponthouding. Bij vroegere recordpogingen kregen mensen al na 24 tot 48 uur allerlei problemen, zoals moeite met concentreren, met dingen onthouden. Hun stemming verslechterde, hun spraak, hun motoriek. Wie volhield, kreeg waanideeën en hallucinaties. Krioelende insecten, bewegende vloeren, klokken die veranderen in gezichten, dat werk.

Je zult zeggen: dat zijn extremen. Eén of twee uurtjes minder slapen dan de aangeraden tijd kan toch geen kwaad? Nog even de volgende Netflix-aflevering kijken. Of in de stilte van de nacht doorwerken aan een groot rapport. Extra vroeg de wekker zetten om alvast e-mails weg te werken. Dat kan ik toch wel aan?

Helaas. De afgelopen twee decennia is veel nieuwe wetenschappelijke kennis opgedaan over het wonder dat slaap heet. Dankzij verbeterde meetmethoden weten we nu dat zelfs een nachtrust van zes uren – voor veel mensen een normale nacht – al negatieve gevolgen heeft voor het brein en de rest van het lichaam. Wie dat wil voorkomen, moet als volwassene zeven tot negen uren slapen.

Saai, ik weet het. De nacht kan zo leuk zijn! Maar de lijst voordelen die je jezelf geeft door slaap prioriteit te geven, is bijna eindeloos. De lijst met nadelen als je het niet doet ook.

Zie het zo: slaaptekort is voor mensen als kryptoniet voor Superman. We verliezen al onze superkrachten. Zoals onze creativiteit, ons geheugen, ons probleemoplossend vermogen en onze sterke prefrontale cortex, die ons helpt om te plannen, beslissingen te nemen en onze impulsen te beheersen.

Laten dat ook net allemaal dingen zijn die velen van ons nodig hebben in ons werk. De dingen die het verschil bepalen tussen een waardevolle collega en iemand die voor bedrag X per maand misschien wel druk bezig lijkt, maar weinig substantieels gedaan krijgt.

Alle slaapsceptici die denken: ‘Slapen is zonde van mijn tijd’, raad ik aan het – ook nog eens heerlijk geschreven – boek Why we sleep van de Britse neurowetenschapper Matthew Walker te lezen.

Walker haalt vele mythes onderuit. Een paar van de voornaamste:

- Ik kan prima met minder slaap toe. Iedereen heeft wel zo’n collega die zegt prima te functioneren op vijf uurtjes slaap. Sommige mensen hebben inderdaad een genetische mutatie waardoor ze dat kunnen zonder schade op te lopen. Maar die mutatie is zo zeldzaam, dat het waarschijnlijker is dat je geraakt wordt door de bliksem. En die kans is al slechts 1 op 12.000 in een mensenleven.

- Zo nu en dan een korte nacht kan geen kwaad. Al bij één nacht van zes uren slaap vallen schadelijke effecten te meten in het brein en de rest van het lichaam. Laat staan na een hele nacht doorhalen om die ene belangrijke deadline te halen – ooit een van mijn favoriete productiviteitstrucs.

- Ik slaap in het weekend wel bij. Helaas, slaap kun je niet inhalen. De negatieve effecten worden op die manier wel een beetje verminderd, maar nooit helemaal.

Mensen met chronische slapeloosheid of huilende baby’ s raad ik af om het boek van Walker te lezen tijdens hun doorwaakte nachten. De vele bewezen negatieve gevolgen van slaaptekort, van alzheimer tot kanker, maken het dan waarschijnlijk tot een horrorverhaal.

Maar iedereen die zijn slaap verzaakt zonder dat het écht niet anders kan – lees dit boek. Daarna zul je mee willen doen aan een heel ander soort recordpoging: het hoogste aantal nachten met een gezonde nachtrust.

Japke-d. Bouma is tot september met zomerstop.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.