Door het dorp met de schapen, dat weigert zij

Rechtszaak Exloo De schaapskudde die dagelijks door Exloo loopt, trekt veel toeristen. Toen de herder ermee stopte, wilde het bestuur van haar af.

Herder Monique Tielen met de kudde van het Drentse dorp Exloo.
Herder Monique Tielen met de kudde van het Drentse dorp Exloo. Foto Pamela Joyce

Er is gekissebis over Drentse schapenmest, over Facebookfilmpjes en over putdeksels. De ruzie gaat tussen een schaapherder en het stichtingsbestuur van de schaapskudde.

De dagelijkse gang van de schaapskooi naar de heide door het Drentse dorp Exloo is een jarenlange traditie. En die trekt veel toeristen. Maar schaapherder Monique Tielen weigert daarmee door te gaan. En het bestuur wil daarom nu met haar stoppen.

Dinsdag volgde het kort geding bij de rechtbank in Assen. Met als hamvraag: moet Tielen donderdag verplicht stoppen of mag ze nog een jaar doorgaan als schaapherder?

Sinds 2016 is Tielen herder van zo’n tweehonderd schapen, waarvan stichting Schaapskudde Exloo de eigenaar is. Een onervaren herder. Ze had nog nooit een kudde in eigen beheer. Toch valt haar na drie jaar niks te verwijten, zegt Tielen: „Ik voldoe aan alle eisen voor de bruikleen van de schapen.” Alleen wil ze niet door het dorp lopen zonder aanvullende voorwaarden.

Dorpsroute is ‘gevaarlijk’

Volgens haar is de dorpsroute gevaarlijk voor de dieren. De schapen en begeleidende honden kunnen met hun poten in putten terechtkomen. De dorpelingen zitten niet te wachten op schapenmest in hun voortuinen en aangevreten planten. En, automobilisten hebben weinig geduld om te stoppen voor de kudde.

Maar de schapen lopen al sinds jaar en dag door het dorp. ’s Ochtends van de schaapskooi in het centrum naar de hei. ’s Avonds van de hei naar de kooi. En dat elke dag. Een bijna uitgestorven culturele traditie, want Nederland telt nog zo’n honderd schaapskuddes.

Elke dag trekken toeristen naar het dorp dat op de Drentse Hondsrug ligt. Een gebied omgeven door paarse heidevelden, hunebedden en schapen. Alleen kijken toeristen sinds vorig jaar naar een lege schaapskooi in Exloo. De schapen staan in een afgerasterd veld. Het is de reden dat het stichtingsbestuur van de schaapskudde de overeenkomst met Tielen niet verlengde.

Tielen wil niet definitief stoppen met de toeristenroute. Haar belangrijkste voorwaarde is een aansprakelijkheidsverzekering, omdat „we niet meer leven in 1970”. Ze wil beschermd zijn tegen scheldende automobilisten, die haar of de kudde iets aan kunnen doen. En ze waakt voor mogelijke filmpjes op Facebook van haar honden die de schapen bijten, wat niet ongewoon is om kuddes in het gareel te houden. Tielen: „We moeten meebewegen in de tijd waarin we zitten.”

Lees ook: De schaapherder zonder Facebook redt het niet meer

Vijf herders in vijf jaar

Het is niet de eerste keer dat het stichtingsbestuur voor de rechter staat. Na het overlijden van Tienes Kaspers in 2014, die sinds 1986 schaapherder van de kudde was, ging het mis. In vijf jaar volgden vijf herders. De een kon niet met het bestuur door een deur, de ander liet tachtig schapen doodgaan. Ditmaal wilde het bestuur een rechtsgang voorkomen.

Zo plaatste de stichting afgelopen jaar putdeksels in het dorp, komen er binnenkort verkeersborden om automobilisten te waarschuwen en is een coach aangesteld om Tielen te begeleiden in het schapenhoeden.

Tot grote verbazing van Tielen deed die coach meer dan coachen.

Ze slaakt een kreet zodra de advocaat van het bestuur een appje van haar voorleest dat ze aan de coach stuurde: „Ik heb afgelopen week een donderpreek gegeven aan de voorzitter van het bestuur. De kooi schudt nog na. […] Je moet Monique niet boos maken, dan word ik messcherp.” „De coach hoort dit niet door te geven aan derden”, reageert ze.

Afgelopen mei zouden de schapen weer door het dorp gaan lopen. Maar Tielen weigerde. Daarop besloot het bestuur een nieuwe schaapherder aan te nemen. Kees van Wijngaarden, waarnemend voorzitter van het bestuur, blijft tijdens de zitting hameren op de tocht door het centrum. Subsidies van de gemeente en provincie zouden ervan afhankelijk zijn. Donderdag zou de nieuwe schaapherder moeten beginnen. Te kort dag, volgens Tielen.

Ze is voor haar inkomsten afhankelijk van de kudde. Ze krijgt 50.000 euro per jaar voor het schapenhoeden. Daarvoor moet ze de honden voeden, de schapen naar de dierenarts brengen en alle andere kosten betalen. Volgens de advocaat van Tielen werkt ze zestig uur per week en moet ze van dat geld zichzelf uitbetalen. In haar agenda staan nog allemaal evenementen die ze heeft georganiseerd en dat wil ze afmaken.

Rechter: zoek zelf oplossing

Daarom wil Tielen nog minimaal een jaar doorwerken. Het bestuur wil meteen van haar af. Volgens de rechter is onduidelijk wat voor overeenkomst er bestaat tussen Tielen en de stichting en of die nog geldig is. Ze moeten er zelf zien uit te komen. „Mij bekruipt het gevoel dat deze relatie niet bestendig is – om het maar zacht uit te drukken”, zegt de rechter. Een schorsing volgt. Zonder uitkomst. Een tweede schorsing volgt. Ook geen uitkomst.

Dan begint de rechter te dreigen: als de partijen het aan hem overlaten, kan hij voor het bestuur een vervelende uitspraak gaan doen.

Tijdens de derde schorsing zegt een van de mannelijke toehoorders in plat Drents: „Blij dat we de koeien niet hoeven te melken nu.”

Dan, na de derde schorsing, zijn ze eruit. Tielen blijft nog werken tot en met 30 september. Dan stopt ze en draagt ze de kudde over aan de nieuwe herder. Alleen moeten ze met elkaar nog de details uitvechten.