110.000 jaar oude krassen, mogelijk van Denisoviërs

Prehistorie Op een onverwachte plek en met een onverwachte ouderdom zijn twee stukjes bot met parallelle krassen opgedoken. Betekenis: volslagen onbekend.

De bekraste stukjes bot uit Lingjing doken op toen vondsten uit 2009 nader onderzocht werden.
De bekraste stukjes bot uit Lingjing doken op toen vondsten uit 2009 nader onderzocht werden. Foto Cambridge University Press

In het Oost-Chinese Lingjing zijn ingekraste strepen gevonden op twee stukjes bot van 105.000 à 125.000 jaar oud. De strepen zijn moedwillig gemaakt, met een onbekend doel. Op een van de stukjes bot zijn ook resten van oker gevonden, mogelijk om de ingekraste strepen beter zichtbaar te maken. Dit schrijft een team van Chinese en Franse onderzoekers, onder leiding van Francesco d’Errico, in het tijdschrift Antiquity. In dezelfde aardlaag zijn schedels gevonden van mensachtigen die mogelijk behoorden tot de neanderthal-achtige mensensoort der Denisoviërs, maar die toewijzing van deze ‘archaïsche mensen’ is erg omstreden en onbewezen. De Denisoviërs zijn alleen bekend van een paar tanden en vingerkootjes uit de Denisovagrot in het Altai-gebergte en sinds kort ook door een onderkaak uit Tibet. De identificatie als aparte mensengroep was alleen mogelijk op basis van DNA-onderzoek.

Oude kunst en krassen

Zulke oude ‘gravures met mogelijk symbolische bedoelingen’ zijn bijzonder. Uit later tijd, vanaf circa 45.000 jaar geleden, worden wel veel ‘kunstvoorwerpen’ gevonden: rotstekeningen, beeldjes, ingekraste voorstellingen et cetera, allemaal gemaakt door moderne mensen, vaak uit Europa. Vorig jaar werd een soortgelijke vondst gedaan in Indonesië. Uit de periode voor 45.000 jaar geleden is het stiller op het symboliek-toneel. In Noord-Spanje zijn recentelijk rotstekeningen gevonden van 60.000 jaar oud die door neanderthalers zijn gemaakt. Schelpen die als kralen gebruikt zijn en bekraste stukken oker zijn bekend uit Zuid-Afrika uit de periode 100.000 tot 75.000 jaar geleden, gemaakt door Homo sapiens. Een uitzonderlijke vondst is een bekraste mosselschelp van ongeveer 400.000 jaar oud uit Trinil, Indonesië, waarschijnlijk bekrast door een Homo erectus.

Een van de bekraste stukjes bot. Foto Cambridge University Press

De twee bekraste stukjes bot uit Lingjing doken op toen vondsten uit 2009 nader onderzocht werden. Ze zijn maar klein, de een is ongeveer vier bij twee centimeter en heeft zeven parallelle krassen, waarvan vier met okerresten. De ander is iets kleiner en heeft tien krassen. De krassen zijn niet gemaakt op ‘vers’ bot, maar op bot dat al enigszins verweerd was in de buitenlucht. De betekenis is volslagen onbekend. De onderzoekers zelf spreken van „permanent vastgelegde opeenvolgende markeringen” met een onbekende symbolische betekenis. Zij zien het als een mogelijk bewijs voor geavanceerde cognitieve capaciteiten van Denisoviërs, al geven ze wel duidelijk toe dat de identificatie van de schedels in Lingjing nog zeer omstreden is.

Symbolische bedoelingen

Desgevraagd laat de Nederlandse archeoloog en neanderthalkenner Wil Roebroeks weten niet erg onder de indruk te zijn van de vondst. „Ja, het zijn door mensen gemaakte krassen. Maar zijn het ‘abstracte gravures’ met symbolische betekenissen, zoals deze auteurs het omschrijven? Dat weten we niet. Als je veel meer voorbeelden vindt, zoals in de Zuid-Afrikaanse Blombosgrot, kun je patronen en tradities onderscheiden en van daaruit symboliek gaan vermoeden, maar dat is een paar stappen verder. We weten gewoon niet waarom deze mensachtigen deze strepen zetten. Pas als we veel meer weten, mogen we conclusies over symbolische bedoelingen formuleren. Nu hebben we alleen een tiental door mensen gemaakte parallelle strepen. En dat is het.”

Lees ook: Neanderthalers konden heus wel wat