Ook inlichtingenchef zit nu in Trumps kamp

Benoeming De onafhankelijke Dan Coats wordt als inlichtingenchef vervangen door John Ratcliffe, die volledig achter Trump lijkt te staan.

John Ratcliffe, lid van het Huis van Afgevaardigden en loyaal aan Trump, wordt wat betreft de president het nieuwe hoofd van de gezamenlijke inlichtingendiensten.
John Ratcliffe, lid van het Huis van Afgevaardigden en loyaal aan Trump, wordt wat betreft de president het nieuwe hoofd van de gezamenlijke inlichtingendiensten. Foto J. Scott Applewhite

De verkiezingen van 2020 zijn in aantocht en volgens speciaal aanklager Robert Mueller is Rusland nog altijd van plan deze net zo te ondermijnen als die van 2016. Tel daarbij op de vermaning van de Senaat dat het Amerikaanse verkiezingssysteem kwetsbaar blijft voor aanvallen van vijandelijke mogendheden, en het vertrek van Dan Coats als hoofd van de gezamenlijke inlichtingendiensten en de aanwijzing van Congreslid John Ratcliffe als zijn opvolger is een veelbetekenend signaal.

Coats (76) werd aangesteld door Trump in zijn woelige beginmaanden en alom geprezen als onafhankelijk en kritisch topambtenaar. De oud-senator voor Indiana bewees zijn onafhankelijkheid een en andermaal in de afgelopen jaren. Begin dit jaar presenteerde hij namens de drie nationale inlichtingendiensten het ‘dreigingsbeeld’. Daarbij stelde hij vast dat Noord-Korea niet van plan is al zijn kernwapens op te geven. Dat onrust in Afghanistan toeneemt. Dat IS nog altijd beschikt over duizenden strijders in Irak en Syrië, en nog eens duizenden over de wereld. Dat Iran „op dit moment niet bezig is essentiële werkzaamheden uit te voeren om kernwapens te ontwikkelen”. Het waren even zovele weersprekingen van Trumps, vaak per tweet verspreide, uitspraken over de geopolitieke brandhaarden.

Toen Trump zijn plan voor een topontmoeting met Vladimir Poetin in juli 2018 bekendmaakte, raadde Coats hem af de Russische president daarbij één op één te spreken. Trump deed het toch en hij nodigde Poetin ter plekke uit voor een bezoek aan het Witte Huis. Op hetzelfde moment werd Coats geïnterviewd tijdens een symposium over nationale veiligheid. De interviewer las het bericht voor als breaking news. „Wat zegt u”, vroeg Coats. En toen ze het had herhaald, schudde hij het hoofd en zei hij lachend: „Dat wordt me wat.” Volgens het boek Siege van journalist Michael Wolff was Trump woest toen hij het clipje terugzag: „Hij zette me volkomen voor paal!”

Loyale medewerkers

Met Coats verliest de president alweer een topfunctionaris die hem durfde tegen te spreken. Hij heeft de afgelopen jaren over de hele linie van justitie, politie en defensie topbestuurders bekritiseerd en ten slotte vervangen door loyalen: twee FBI-directeuren, een nationale veiligheidsadviseur, minister en staatssecretaris van Justitie, de minister van Defensie.

De laatste, generaal James Mattis, zegde zijn baan op toen Trump zonder hem te raadplegen aankondigde de Amerikaanse troepen terug te trekken uit Afghanistan en Syrië. Volgens een bron van The Washington Post kampte Coats met een soortgelijk probleem: „Hij voelde zich geïsoleerd en uitgesloten van belangrijke besluiten op het gebied van de nationale veiligheid”, aldus de krant.

Coats creëerde eerder deze maand een speciale functie voor toezicht op de nationale inspanningen voor de beveiliging van het verkiezingssysteem. Een Senaatscommissie presenteerde vorige week een rapport over de Russische inmenging in de presidentsrace van 2016. Daaruit bleek, net als uit het rapport van speciaal aanklager Robert Mueller eerder dit jaar, dat Rusland miljoenen heeft besteed aan pogingen die verkiezingen te beïnvloeden, en dat het Amerikaanse stelsel nu nog altijd kwetsbaar is voor buitenlandse aanvallen, zelfs met de aandacht sinds 2016 voor dit gevaar.

In het Congres zijn al verschillende pogingen gedaan wetten aan te nemen die de verkiezingen van 2020 moeten beschermen tegen nieuwe inmenging. De Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, heeft nieuwe wetgeving steeds verhinderd. Donderdag blokkeerde hij nog twee wetsvoorstellen in de Senaat, naar eigen zeggen omdat de Democraten veiligheidsmaatregelen ten aanzien van de verkiezingen willen gebruiken voor eigen politiek gewin.

Waar Coats’ vervanger John Ratcliffe (53) in deze discussie staat, mag na vorige week duidelijk zijn. Als lid van het Huis van Afgevaardigden voor het vierde district van Texas, een landelijk gebied ten noordoosten van Dallas, ondervroeg hij op scherpe toon speciaal aanklager Robert Mueller in het Huis van Afgevaardigden. Hij was het met Mueller eens dat sprake was van „weidse en systematische” Russische inmenging in de presidentsverkiezingen. Maar dan wel waar het aankwam op Russische desinformatie over Donald Trump die volgens Ratcliffe in een dossier is gezet dat de campagne van de Democratische kandidaat Hillary Clinton gebruikte om Trump te verslaan.

The New York Times haalde maandag vertrouwelijke bronnen aan die zeiden dat de Republikeinse senator Richard Burr, voorzitter van de inlichtingencommissie in de Senaat, niet tevreden was met de nominatie van Ratcliffe. Hij zou hem „te politiek” vinden voor deze post. De krant noemt het ook opmerkelijk dat Burr niet heeft gereageerd op Trumps aanwijzing van Ratcliffe, net zo min als de vicevoorzitter van de commissie, Democraat Mark Warner. Die prees wel de scheidende directeur Coats omstandig. „De taak van de inlichtingendiensten is machthebbers de waarheid te zeggen. Dan Coats bleef die taak trouw.”