Mogelijk toch inzage in dossiers kampbewakers

Kampen in Vught en Amersfoort Het Nationaal Archief en journalist Karskens moeten van de rechter overleggen. Hij wil met gegevens uit het archief kampbeulen vinden.

Gevangenen in kamp Vught tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Gevangenen in kamp Vught tijdens de Tweede Wereldoorlog. Foto NIOD

Het Nationaal Archief gaat mogelijk toch inzage geven in de dossiers van vermeende Nederlandse kampbeulen uit de Tweede Wereldoorlog. Daarover overlegt het archief de komende maanden met de Stichting Onderzoek Oorlogsmisdaden van de journalist Arnold Karskens, die met gegevens uit de dossiers nooit veroordeelde oorlogsmisdadigers voor de rechter wil laten brengen.

Dit zijn de partijen maandag overeengekomen tijdens de behandeling door de Raad van State van het hoger beroep in de slepende zaak rond de oorlogsarchieven. Staatsraad Nanda Scholten-Hinloopen, die de zitting leidde, drong aan op een „time-out om toch om de tafel te gaan zitten”. Levert dat vóór 1 oktober niets op, dan doet de hoogste bestuursrechter alsnog uitspraak.

Karskens, die door een verblijf in Azië niet aanwezig kon zijn op de zitting, wil de dossiers doorzoeken van de Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog werden berecht wegens collaboratie. Karskens denkt in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging onder meer „enige tientallen” bewakers van de concentratiekampen in Vught en Amersfoort te kunnen vinden. „Destijds is niet het maximale gedaan om daders te straffen”, zegt Karskens in een verklaring die werd voorgelezen door zijn advocaat Carry Knoops-Hamburger, die de journalist samen met haar man Geert-Jan Knoops bijstaat. „Maar voor een slachtoffer komt recht nooit te laat.”

Het Nationaal Archief weigert echter Karskens inzage te verschaffen, omdat de privacywetgeving dat zou verbieden. De bestuursrechter in Amsterdam noemde deze weigering eind 2018 „onzorgvuldig”, bepaalde dat het archief opnieuw een besluit over de inzage moet nemen en gaf daarbij de opdracht om de in het archief genoemde personen te vragen of ze inderdaad bezwaar hadden. Een onuitvoerbare opdracht en principieel onjuist, vindt het archief, dat daarom in hoger beroep is gegaan.

Waarom het Nationaal Archief niet zelf achter vermeende kampbeulen wil aangaan

Volgens Karskens’ raadslieden hebben slachtoffers volgens onder meer een VN-resolutie het recht op informatie over „de oorzaken waardoor zij slachtoffer werden” – dat geldt dus ook voor de voormalige gevangenen van Vught en Amersfoort en hun nabestaanden. Landsadvocaat Cécile Bitter, raadsvrouw van het archief, beschouwt de VN-resolutie echter als „niet-bindend” en alleen al daarom moet het archief zich gewoon houden aan de vertrouwelijkheid die de staat heeft opgelegd.

Karskens heeft eerder aangifte gedaan tegen een tiental oud-kampbewakers, van wie hij de namen wel heeft. Waarom wacht hij niet af wat het Openbaar Ministerie hiermee doet, wilde een staatsraad weten, en begint hij geen procedure als het OM niets doet? Omdat het heel moeilijk is om na zoveel jaar bewijs te vinden tegen een individu, zei Knoops-Hamburger. „Maar als Karskens een grote hoeveelheid namen kan neerleggen bij het OM, dan krijgt dat de ruimte om de collectieve rol van de kampbewakers te onderzoeken.” Dan hoeft bij een individu alleen te worden vastgesteld of die kampbewaker was. Geert-Jan Knoops wees erop dat het aantal namen van Nederlandse kampbewakers ook van belang kan zijn voor het aantonen van ‘systeem-criminaliteit’ zoals kort na de oorlog gebeurde bij de Neurenberg-processen tegen Duitse oorlogsmisdadigers.

Het archief kreeg scherpe vragen over de mate waarin was geprobeerd om aan toch aan het inzageverzoek te voldoen. Had het archief de Autoriteit Persoonsgegevens gevraagd om een ontheffing? Nee. De minister van Justitie dan? „Is er gezocht naar een manier om samen te zoeken naar een opening?”, vroeg een staatsraad. Hij deed de suggestie de dossiers te laten bekijken door een vertrouwenspersoon – dat is acceptabel voor Karskens.

Karskens is al in de eerste mails aan het archief „aan het meedenken geweest hoe hij inzage kon krijgen” maar kreeg nul op rekest, zei de voorzitter: „Maar recht op privacy voor kampbeulen is niet absoluut. In the end kan het niet zo zijn dat de Archiefwet het onmogelijk maakt potentiële oorlogsmisdadigers te vervolgen.”

In de oorspronkelijke tekst ontbrak in de weergave van het betoog van de advocaten van Karskens een zin over de context. Deze zin, over de Neurenberg-processen, is daarom toegevoegd.