Industrie ‘doneert’ meer dan 80 miljoen euro aan zorg

Transparantie Zorginstellingen en individuele artsen kregen vorig jaar samen minstens 80 miljoen euro aan sponsoring van (farma-)bedrijven.

Het LUMC kreeg ruim vier ton van medische-technologiebedrijf Medtronic Trading.
Het LUMC kreeg ruim vier ton van medische-technologiebedrijf Medtronic Trading. Foto Getty Images

Van het betalen van de drukkosten van een proefschrift tot het financieren van dure wetenschappelijke congressen. Commerciële bedrijven ‘doneerden’ vorig jaar minstens tachtig miljoen euro aan de zorgindustrie. Dat blijkt uit cijfers van het Transparantieregister Zorg.

Een jaar eerder werd er volgens het register nog zo’n zeventig miljoen betaald. Die toename komt vooral doordat meer leveranciers van medische hulpmiddelen deze bedragen zijn gaan melden. Meedoen aan het transparantieregister is niet wettelijk verplicht, maar gebeurt op basis van afspraken in de sector. 152 bedrijven gaven vorig jaar hun sponsorbedragen op, een vijfde meer dan een jaar eerder. Uit de cijfers blijkt dat zorginstellingen gemiddeld 57.500 euro per jaar gedoneerd kregen. Bij individuele medisch specialisten ging het om gemiddeld 2.400 euro per jaar.

In werkelijkheid vloeit er veel meer geld dan deze 80 miljoen van de industrie naar de zorgsector. Bedragen bestemd voor wetenschappelijk onderzoek naar bijvoorbeeld de werking van een medicijn of medisch apparaat, worden namelijk níet in dit register opgenomen. Dat gaat om jaarlijks meer dan honderd miljoen euro.

Dit register gaat bijvoorbeeld over geld van bedrijven voor het implementeren van een nieuw medisch apparaat in een ziekenhuis. Of geld waarmee farmaceuten bijdragen aan congressen voor medisch specialisten. In ruil verwachten ze naamsvermelding, standruimte of dat ze een lezing mogen geven. Het kan om flinke bedragen gaan. Het farmabedrijf Astellas Pharma betaalde bijvoorbeeld ruim zes ton aan het Universitair Medisch Centrum Groningen als bijdrage aan een „biobank en data-opslag”. Het Leids Universitair Medisch Centrum kreeg ruim vier ton bijgeschreven van Medtronic Trading, een bedrijf in medische technologie.

Het Transparantieregister Zorg ontstond in 2012 op initiatief van de Stichting Code Geneesmiddelen Reclame. Ondanks de goede intentie – transparantie – is er kritiek op. Bijvoorbeeld omdat er alleen rechtstreekse betalingen in verschijnen. Farmageld van meerdere bedrijven waarmee via commerciële evenementenbureaus artsen worden betaald als spreker, komt niet in het register. De Inspectie voor de Gezondheidszorg constateerde bovendien na een steekproef in 2015 dat een verbeterslag nodig is „in de juistheid en de compleetheid van de bedragen” in het register.

Als het aan PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen ligt, komt er in plaats van het zelfregulerende systeem een wettelijke meldplicht. Zij diende daartoe recent een initiatiefwetsvoorstel in, waarin ze voorstelt om ook bedragen vanaf 50 euro op te geven. Nu is 500 euro de afgesproken ondergrens. Ze wil ook dat geld dat niet direct naar de zorg vloeit – maar bijvoorbeeld via een stichting – óók in het register verschijnt. „We weten niet wat we niet weten”, zegt ze. „Dat op zichzelf vind ik ongemakkelijk.” In België is het melden van de sponsorbedragen wel een verplichting vanuit de overheid. Net als in de VS, waar de ondergrens van de te vermelden bedragen op 5 dollar ligt.