Hoe voorkom je een tweede Maidan? Zo pakt de Russische politie ‘illegale’ demonstraties aan

Politie-optreden Het strakke draaiboek van de politie in Moskou telt zes praktische lessen. Doen alsof je praat, dreigen, leiders preventief aanhouden, een overtal creëren, geweld voorkomen en nieuwscontrole.

Volgens de activistische site OVD-Info werden zaterdag in totaal 1.377 aanhoudingen verricht
Volgens de activistische site OVD-Info werden zaterdag in totaal 1.377 aanhoudingen verricht Foto Reuters

Opnieuw een dag van protest in Moskou, met massale arrestaties: volgens de activistische site OVD-Info werden zaterdag in totaal 1.377 aanhoudingen verricht.

Volgens bronnen van tv-zender Dozjd maakt men zich in het Kremlin zorgen. De wekenlange protesten tegen het uitsluiten van de oppositie bij de gemeenteraadsverkiezingen zouden wel eens uit kunnen groeien tot een ‘Oranjerevolutie’, een verwijzing naar de Maidan-opstand in Oekraïne.

Voorlopig lijkt dat scenario niet aan de orde. Maar het leger aan ordetroepen dat zaterdag het centrum van Moskou afgrendelde, liet zien dat president Poetin niets aan het toeval wil overlaten. Het protest in Moskou werd gesmoord volgens een strak draaiboek, dat er in grote lijnen zo uitziet:

1. Doe alsof je praat

Voor de gemeenteraadsverkiezingen heeft zich een ongewoon hoog aantal kandidaten van de oppositie gemeld, maar geen van hen mag meedoen op 8 september. Volgens de Moskouse kiesraad is een deel van de duizenden handtekeningen die de kandidaten hebben ingezameld niet op orde – wat de oppositie bestrijdt. De afgelopen week werd overleg gevoerd met Ella Pamfilova, de voorzitter van de Centrale Kiescommissie. De autoriteiten gaven bovendien toestemming voor een eenmalige ‘legale’ demonstratie, op 20 juli. De boodschap aan de bevolking: met het Kremlin valt best te praten – de oppositie is onredelijk.

Lees ook: Zeker duizend demonstranten gearresteerd in Moskou

2. Dreig

In de afgelopen week deed de Russische justitie huiszoekingen bij verschillende oppositieleiders. Justitie liet weten een onderzoek te zijn begonnen naar een protestactie voor het kantoor van de Moskouse kiescommissie. Het organiseren van een illegale demonstratie is een relatief licht vergrijp, waarvoor oppositieleider Aleksej Navalny al verschillende malen is veroordeeld – meestal tot dertig dagen arrest. Maar het ‘hinderen’ van het werk van de kiescommissie is een misdrijf dat kan worden bestraft met maximaal vijf jaar gevangenisstraf. Met het inzetten van dit wetsartikel gaven de autoriteiten bovendien een waarschuwing af aan Moskovieten die van plan waren te gaan demonstreren: dit kan slecht aflopen. In de dagen voor de betoging meldden verschillende anonieme bronnen rond het stadhuis dat er ditmaal harder zou worden opgetreden dan normaal.

3. Houd leiders preventief aan

Oppositieleider Aleksej Navalny werd woensdag al aangehouden bij zijn rondje hardlopen. Op zaterdagochtend volgden vele anderen: Ivan Zjdanov, het hoofd van zijn anticorruptieorganisatie, Navalny’s juriste Ljoebov Sobol, het voormalige Doemalid Dmitri Goedkov. Ilja Jasjin, voorzitter van de Moskouse deelgemeente Krasnoselski, werd zelfs overgebracht naar een cel in een voorstad van Moskou. Geen enkele leider slaagde er daarom in de menigte in het centrum van Moskou toe te spreken. Ljoebov Sobol werd zaterdag zelfs voor een tweede keer aangehouden, toen ze gehuld in de Russische vlag op weg was naar het centrum.

De Russische Nationale Garde telt ruim 340.000 man Foto Reuters

4. Zorg voor overtal

De Russische Nationale Garde – tijdens de Sovjet-Unie heetten ze nog ‘Binnenlandse Veiligheidstroepen’ – telt ruim 340.000 man – een Praetoriaanse garde van duizelingwekkende omvang. Afgelopen zaterdag werden enkele duizenden demonstranten geconfronteerd met vele duizenden veiligheidstroepen. De autoriteiten beschikten over zoveel manschappen, dat zij niet alleen het stadhuis maar het hele centrum konden afzetten. Kolonnes ME’ers slaagden er ook in linies op te trekken tussen de protesterende menigte, waardoor de massa werd opgedeeld.

Lees ook: ‘Echte’ oppositie meldt zich in Moskou

5. Gebruik niet te veel geweld

De Maidanopstand in Kiev begon toen Oekraïense veiligheidstroepen een studentenprotest met grof geweld neerknuppelden. Maar de Russiche autoriteiten hielden het geweld deze zaterdag opnieuw beperkt. Om de demonstratie op te breken gebruikte de Russische politie een vertrouwd middel: massale arrestaties. Groepjes agenten trokken willekeurige demonstranten uit de massa en voerden ze af naar de arrestatiebusjes. De meeste betogers boden daarbij nauwelijks weerstand. Slechts in enkele gevallen gebruikt de politie de wapenstok. OVD-Info meldde de namen van 25 demonstranten die klappen hebben opgelopen. Online nieuwskanaal Baza meldt 77 gevallen van mishandeling. Al met al bleef grof geweld uit en kon de politie de schilden in de bus laten liggen.

6. Controleer het nieuws

De onafhankelijke betaalzender Dozjd deed de hele dag verslag van de onrust in het centrum van Moskou en voor de gelegenheid was de paywall weggehaald. De politie nam hoofdredacteur Aleksandra Perepelova mee voor verhoor. De Russische staatstelevisie negeerde de demonstraties. Het negenuurjournaal begon met een lang item over president Poetin, die in een kleine onderzeeër afdaalde naar de bodem van de Finse Golf, naar het wrak van een Sovetduikboot uit de Tweede Wereldoorlog.