Bij de start van de eredivisie moet een derde van de transfers nog komen

Voetbaltransfers Vrijdag begint de eredivisie. Een derde van de voetbaltransfers wordt gesloten na de start van de competitie. Het leidt tot chaos voor clubs en een oneerlijke competitie. „Je moet van adrenaline houden.”

Frenkie de Jong (tweede van rechts), hier met zijn nieuwe club FC Barcelona, werd al tijdens het vorige seizoen (toen hij nog voor Ajax speelde) vastgelegd.
Frenkie de Jong (tweede van rechts), hier met zijn nieuwe club FC Barcelona, werd al tijdens het vorige seizoen (toen hij nog voor Ajax speelde) vastgelegd. Foto Buddhika Weerasinghe/EPA

Met een telefoon aan zijn oor ijsbeert directeur voetbalzaken Jordy Zuidam van FC Utrecht door stadion Galgenwaard. Het is de laatste dag van augustus 2018, ‘deadline day’ – de laatste dag dat in Nederland in voetballers gehandeld mag worden. Bij hem thuis en op kantoor weten ze dan: Jordy moet met rust gelaten worden.

Maar rustig is het niet. De hele dag al bellen zaakwaarnemers die hun spelers willen slijten of intermediairs die een geïnteresseerde club voor één van zijn spelers hebben. Terwijl Zuidam met iets anders bezig is. FC Utrecht wil de Fransman Jean-Christophe Bahebeck overnemen. De aanvaller heeft het jaar ervoor al bij FC Utrecht gespeeld. Hij was gehuurd, maar is in de zomer teruggekeerd bij zijn club Paris Saint-Germain – een van de rijkste voetbalclubs ter wereld.

Het is al maanden duidelijk dat FC Utrecht de aanvaller wil aantrekken. Het probleem is dat de speler in Parijs volgens Zuidam „een godsvermogen” verdient en dat kan Utrecht niet betalen. Er moet onderhandeld worden over de overname en het salaris. Het duurt maar en duurt maar en uiteindelijk breekt de laatste dag aan. Dat is ook een beetje tactiek, want bij FC Utrecht wisten ze dat de speler wilde komen en dat Paris Saint-Germain niet onwelwillend was. „Onder druk kom je sneller tot elkaar”, zegt Zuidam.

Tegen de avond is hij er zeker van: het komt rond. „Ik maak de deal, daarna is de afdeling contractmanagement aan zet”, vertelt Zuidam. Hij moet dan in de gaten houden of alles goed verloopt en afwachten: gaan we de deadline redden?

Papierwerk

Na etenstijd moet het papierwerk nog in orde worden gemaakt. Er moeten nog enkele bepalingen worden aangepast door de advocaten. Het socialemedia-team van FC Utrecht is ook in het stadion – ze monteren een filmpje. De persvoorlichter schrijft een bericht voor de media.

Om 22.15 uur stuurt FC Utrecht de documenten naar de KNVB. De voetbalbond laat weten dat het goed komt, maar het duurt nog lang. Dan, pas om 23.48 uur, is er groen licht. De overgang van Bahebeck is de allerlaatste zomertransfer van vorig jaar. Zuidam rijdt met de adrenaline in zijn lijf naar huis. „Dat vind ik mooi. Als je er niet tegen kunt, moet je dit werk niet gaan doen.”

De markt voor het verhandelen van voetballers is merkwaardig: er zijn twee periodes per jaar dat spelers van club mogen verruilen, zo besloot de Europese Commissie in 2001. Een zomer- en een winterperiode. Sinds dat besluit is het voor technisch directeuren, bestuurders, zaakwaarnemers, spelers en clubs altijd chaos als de laatste handelsdag nadert – zoals de transfer van Bahebeck laat zien. Wat die ook illustreert: nationale en Europese competities zijn vaak al lang bezig als spelers nog van club verwisselen. En dat is het echte probleem, want clubs beschouwen dat als competitievervalsing.

Vreemde situaties

Toen Bahebecks transfer rondkwam was de vierde speelronde van de eredivisie al begonnen. Die laatste transferdag wist Ajax pas dat sleutelspeler Hakim Ziyech zou blijven, had PEC Zwolle er ineens drie spelers bij en contracteerde PSV met Aziz Behich de gewenste back-up voor de linksbackpositie.

Niet alleen kan de trainer pas na meerdere wedstrijden met zijn definitieve selectie werken, ook levert de late deadline sportief gezien al jaren vreemde situaties op. Willem II speelde in 2014 in één maand twee keer tegen Jens Toornstra, die FC Utrecht voor Feyenoord verruilde. Hakim Ziyech scoorde op 27 augustus 2016 twee keer voor FC Twente tegen Sparta, maar was drie dagen later speler van Ajax. Bart Ramselaar speelde diezelfde zomer met Utrecht tegen PSV, twaalf dagen voor hij in Eindhoven een contract tekende.

Kritiek op die late deadline is er al jaren, maar het was tot dusver onduidelijk hoe vaak spelers precies van club wisselden na de start van de competitie. NRC analyseerde alle zomertransfers in de eredivisie van 2012 (toen de cijfers voor het eerst goed werden bijgehouden door de website Transfermarkt.nl) tot en met 2018. In deze periode verlieten 1.564 spelers hun eredivisieclub, ieder seizoen gemiddeld een elftal per club. Voor 1.064 van hen geldt de deadline niet: zij hadden een aflopend contract, speelden op huurbasis of stopten met voetballen.

De 500 uitgaande transfers die overblijven – verhuurde of verkochte spelers – zijn alleen mogelijk als de transfermarkt open is. Meer dan een derde hiervan, 34 procent, vond plaats ná de start van het seizoen. Hoogtepunt was de zomer van 2016, toen er vrijwel evenveel spelers voor als na de eerste eredivisiewedstrijd vertrokken.

De ingaande transfers vertonen eenzelfde trend. Van de 555 waarvoor de deadline geldt (op een totaal van 1.438 transfers), werd 35 procent van de overschrijvingen geregistreerd na de start van de eredivisie.

Navigeer in het menu onder de kop naar de transfers na de competitiestart. Tekst gaat verder onder de grafieken.

In een skybox van stadion Galgenwaard kijkt Zuidam nu kritisch naar het veld beneden. De grasmat ligt er mooi bij, maar in de middencirkel is een kleine beschadiging te zien doordat er tijdens de open dag een podium op heeft gestaan. Een dag later begint FC Utrecht het seizoen met een wedstrijd in de voorronde van de Europa League – het tweede Europese toernooi – tegen het Bosnische Zrinjski Mostar. Het werd 1-1, de return is deze donderdag.

Zuidams vak, het aan- en verkopen van spelers, brengt onzekerheid met zich mee – juist vanwege die deadline. Ieder moment kunnen er nog spelers vertrekken. Toch oogt hij ontspannen. Zijn werk zit er voor deze zomer al grotendeels op. FC Utrecht trok met John van den Brom een nieuwe trainer aan en heeft de selectie versterkt met een aantal spelers van wie veel verwacht wordt. Denk aan Václav Cerny van Ajax, Adam Maher van AZ en Adrián Dalmau van Heracles Almelo.

„We wilden vóór de voorbereiding de selectie rond hebben, zodat de trainer met deze groep iets op kan bouwen. Dat lijkt aardig gelukt”, zegt Zuidam. „Maar FC Utrecht is niet in de positie om miljoenenbiedingen van rijke clubs af te wijzen, ook al zouden ze komen vlak voordat de transfermarkt sluit. Eigenlijk geldt dat voor bijna alle Nederlandse clubs.”

Lees ook: Ajax en de kunst van de megadeal

Heel onrustig

Hij heeft de afgelopen jaren gemerkt dat „de trein ineens kan gaan rijden”. Dan koopt Borussia Dortmund bijvoorbeeld een speler van PSV en komt die club met een bod op een speler van FC Utrecht. Zuidam: „Dat gebeurt juist vaak als de competitie al begonnen is. Sommige clubs beginnen de competitie slecht en gaan onder druk van het publiek de markt nog eens op. Heel onrustig, niet goed voor de competitie.”

Zuidam ergert zich bovendien aan de verschillende deadlines in Europa. In Turkije bijvoorbeeld is de markt langer open. Hij is weleens gebeld door Turkse clubs die interesse tonen in spelers van FC Utrecht, terwijl in Nederland al niet meer gehandeld mag worden. Zuidam: „Zo’n club kan een speler dan gek maken. ‘Je kunt bij ons een X bedrag netto verdienen’, ‘We geven je een mooie auto’. De ene speler gaat er anders mee om dan de andere, maar het kan gebeuren dat een speler dan ineens weg wil. Wij willen dat natuurlijk voorkomen, want als onze transferdeadline is geweest, kunnen we een speler niet meer vervangen.”

Ajax raakte op deze manier rechtsback Gregory van der Wiel – destijds een belangrijke speler voor de club – in 2012 kwijt aan Paris Saint-Germain toen de transfermarkt in Nederland al gesloten was, maar die in Frankrijk nog geopend. Zoiets gebeurt niet vaak: in heel Nederland vier keer in de laatste zeven jaar.

Theo van Seggelen van de Europese spelersvakbond FIFPro ergert zich er ook aan: „De discussie over de transferdeadline is een gebed zonder end. De deadlines in Europa zouden gelijkgetrokken moeten worden, maar daar willen sommige competities niet aan. Ooit waren de zomer- en winterperiode voor transfers bedoeld om de competitie eerlijker te maken, maar de markt heeft zich zo ontwikkeld dat er nieuwe vormen van competitievervalsing zijn gekomen.”

De KNVB laat in een reactie ook weten te pleiten voor het gelijktrekken van de transferdeadlines voor internationale competities. De deadline alleen voor Nederland vervroegen wil de KNVB niet, om de concurrentiepositie van Nederlandse clubs niet te schaden. Engeland en Italië hebben inmiddels besloten de deadline vóór de start van de competitie te leggen. Voor Nederland is dat lastiger. Jordy Zuidam van FC Utrecht: „Dan beperk je jezelf. Nederland is een verkoopland. Kleinere clubs hebben vaak smalle selecties, je moet de mogelijkheid houden om nog iemand te kopen.”