Opinie

Boris Johnson maakt met zijn optreden een harde Brexit haast onvermijdelijk

Verenigd Koninkrijk

Commentaar

Boris Johnson heeft eindelijk zijn felbegeerde baan en het Verenigd Koninkrijk heeft zijn nieuwe premier. Resteert de Brexit, maar die komt geen dag later dan 31 oktober aanstaande, aldus de verzekering van de man die vanaf nu met de zelfgekozen titel the Dude of Downing Street door het leven gaat.

De westerse wereld heeft er deze week met Johnson weer een leider vol van eigendunk bij. Hem vergelijken met de Amerikaanse president Donald Trump ligt voor de hand al was het maar omdat beide leiders dat zelf ook graag doen. In de kern is de basis voor hun succes dezelfde. Zij appelleren op een slimme manier aan onvrede en een gevoel van verlatenheid dat leeft onder delen van hun bevolking.

Nuance en bescheidenheid zijn onbekende begrippen in hun beider handelen. Zij gaan voor de makkelijke oplossing, liefst één die past binnen het beperkte aantal tekens dat een twitterbericht biedt. Kloppen hoeven hun beweringen ook niet. De boodschap, daar gaat het om. Hún boodschap, wel te verstaan.

Trump én Johnson betekent nog meer ketelmuziek, nog meer opgewaaid stof, nog meer beleid – of wat daarvoor moet doorgaan – dat gedreven wordt door impulsiviteit. Voor hun westerse bondgenoten betekent het dat ‘business as usual’ niet meer volstaat. Er zijn echt andere tijden aangebroken waarbij omgegaan moet worden met andersoortige leiders.

In het Verenigd Koninkrijk heet deze leider nu Boris Johnson. Een man die op deze positie kon komen doordat 92.153 leden van de Conservatieve Partij zich voor hem uitspraken en zijn concurrent Jeremy Hunt niet meer dan 46.656 stemmen kreeg. Het oogt misschien wat vreemd dat een kleine 150.000 leden van één partij kunnen beslissen over de leiding van een ruim 65 miljoen inwoners tellend land zonder dat er een kiezer aan te pas komt. Maar het systeem laat het nu eenmaal toe.

Opmerkelijk is wel dat juist iemand als Johnson hierdoor premier is geworden. Want uitgerekend hij was het die twaalf jaar geleden in een fel stuk in the New Statesman hekelde hoe Labour-leider Tony Blair zonder een mandaat van de kiezer de macht had overgedragen aan zijn partijgenoot Gordon Brown. Volgens Johnson was dit een schandalige uiting van arrogantie en minachting die nog eens liet zien dat de politieke wereld „gek” was geworden. En nu is Johnson zelf via de binnenlijn aan de macht gekomen. Het kan allemaal. Consistentie zit nu eenmaal niet in Johnsons politieke gereedschapskist.

Dat hij daarentegen de wetten van de retorica beheerst, had de nieuwe Britse leider al eerder bewezen. Zijn bijnaam staat voor een programma van vier trefwoorden: Deliver, Unite, Defeat en Energise. Hij is vast van plan te leveren op het punt van de Brexit om daarmee ook het Britse volk weer te verenigen. Het is maar de vraag of dat lukt, want de gevolgen van de Brexit houden de Britten juist sterk verdeeld.

Onder het trefwoord Defeat moet het verslaan van Labour-leider Jeremy Corbyn worden verstaan wat doet denken aan de obsessieve strijd van de Amerikaanse president Trump tegen de Democratische Partij. Dat dit alles voor energie zal zorgen spreekt voor zich maar het zou wel eens negatieve energie kunnen worden.

Met Johnson is, zoals de Britten zeggen, ‘quite a character’ aan de macht gekomen. Een onvoorspelbaar iemand die telkens weer voor verrassingen zal weten te zorgen, maar in elk geval met een Brexit op basis van gewijzigde voorwaarden een duidelijk doel heeft. Dat dit een ingewikkelde exercitie wordt, heeft Johnsons eerste optreden in het Britse Lagerhuis afgelopen donderdag duidelijk gemaakt.

Voor de Europese Unie geldt nu allereerst hoe de reeds overeengekomen echtscheiding met het Verenigd Koninkrijk zich met de nieuwe man gaat voltrekken. Er ligt een met Johnsons voorganger Theresa May overeengekomen akkoord. Terecht heeft voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie gezegd dat dit de beste en enig mogelijke overeenkomst is. Johnsons eis om de veiligheidsgarantie voor Ierland in dat akkoord, de zogeheten backstop, te schrappen zou voor de Europese Unie onbespreekbaar moeten zijn.

Ondertussen tikt de klok door naar 31 oktober, de dag van de Brexit. Voor Ursula von der Leyen die in november aantreedt als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie is verder uitstel een mogelijkheid. Maar zo’n uitstel moet zin hebben. Met de signalen die Boris Johnson afgeeft is verder uitstel zinloos. Dan maar een harde Brexit.