Recensie

Recensie Boeken

‘Een goed huwelijk staat voor een huwelijk dat geld oplevert’

Anthony Trollope In zijn satirische roman Het leven anno nu worden de vele ‘vulgaire’ personages gedreven door tomeloze afgunst en hebzucht.

A Woman of Ambition (1883-1885), geschilderd door James Tissot
A Woman of Ambition (1883-1885), geschilderd door James Tissot

Toen de Britse schrijver Anthony Trollope in 1872 terugkeerde van een lange reis door Australië begon hij, zoals hij in zijn Autobiografie (Privé-domein 143) schrijft, ‘aan een roman waartoe ik werd aangezet door wat ik beschouwde als de commerciële slechtheid van deze eeuw’. Engeland was veranderd tijdens zijn aanwezigheid, vond hij, en niet ten goede.

De roman waarin hij zijn verontwaardiging goot, The Way We Live Now, verscheen in 1875 en is nu vertaald onder de titel Het leven anno nu. Later zou Trollope schrijven dat hij bij dit boek had geleden aan de tekortkoming van vrijwel elke satiricus, namelijk dat hij had overdreven. ‘Wie kan, wanneer hij de gesel van de berisping hanteert, zijn arm zo beheersen dat hij nooit harder toeslaat dan rechtvaardig zou zijn?’ Maar overdrijving is natuurlijk een kenmerk van satire, en dat Het leven anno nu nog steeds uiterst leesbaar is, komt juist doordat Trollope (1815-1882) bij het schrijven van de roman zijn planken uit dik hout zaagde.

De roman begint met Lady Carbury, die een geschiedkundig boek, Criminele Koninginnen, heeft geschreven, of liever, in elkaar heeft geflanst, ‘over alle criminele koninginnen ter wereld’. Door middel van vleiende brieven probeert ze haar pennenvrucht onder de aandacht van tijdschriftredacteuren te brengen. Als verarmde weduwe heeft ze geld nodig, net als haar nietsnut van een zoon, Felix, die zijn nachten kaartend en gokkend doorbrengt met andere nietsnutten. Hij heeft dringend een rijke echtgenote nodig: de meest geschikte kandidaat is Marie, dochter van de meer dan steenrijke zakenman Augustus Melmotte, een nouveau riche van onbekende herkomst.

Liefde is een luxeartikel

Het leven anno nu wordt bevolkt door een parade aan personages (de namenlijst achterin noemt er 43), die zich vrijwel allemaal richten op het verwerven van zoveel mogelijk voordeel, gedreven door afgunst en zelfzucht. Veel draait om het sluiten van huwelijken, waarbij een goed huwelijk staat voor een huwelijk dat geld oplevert. ‘Liefde is een luxeartikel als alle andere. Je hebt er geen recht op tenzij je het je kunt veroorloven.’

Deze 17de-eeuwse kunstenaar had vele beroepen en was zelfs korte tijd geheim agent. Lees ook: Het schandalige leven van een sociale klimmer

Het is geen doen om alle verhaallijnen op te noemen, maar veel verwikkelingen draaien om de financiële beloften van de mysterieuze Augustus Melmotte, de zich steeds meer tot de echte hoofdpersoon van de roman ontpopt. Blijkbaar tot verrassing van Trollope zelf, die op de eerste pagina nog aankondigt dat alles om Lady Carbury zal draaien.

Melmotte is als slechtaard onweerstaanbaar, en wordt de ster van het grote doek dat Trollope beschildert. Een vallende ster, dat wordt algauw duidelijk. Hij is onbetrouwbaar en sluw, en draait gulzige naïevelingen een rad voor ogen met de snelle rijkdom die te verwerven zou zijn met aandelen in de South Central Pacific and Mexican Railway, een spoorlijn die alleen nog op papier bestaat.

Joodse personages

Op het hoogtepunt van zijn roem ontvangt Melmotte de keizer van China en wordt hij in het parlement gekozen. Maar zijn val is onvermijdelijk. Er gaan allerlei geruchten over hem, is hij Joods? Zijn vrouw in ieder geval wel, en dat is geen aanbeveling. Joodse personages komen er in het werk van Trollope niet altijd goed af – volgens zijn biograaf Hall bezat hij ‘veel van de vooroordelen van zijn tijdgenoten uit de Engelse hogere middenklasse’ – maar in Het leven anno nu maakt Trollope zich vrolijk over die vooroordelen, bijvoorbeeld wanneer een jonge vrouw uit goede familie het huwelijksvoorstel van een Joodse zakenman dreigt te aanvaarden.

Die zakenman, Brehgert, is het enige sympathieke personage dat we in deze roman van bijna negenhonderd pagina’s tegenkomen. Toen het boek uitkwam bekritiseerde een recensent dan ook de ‘deprimerende vulgariteit van de personages’, maar ja, daar ging het Trollope nu juist om.