Opinie

Wees als de tijdreiziger

Ilja Leonard Pfeijffer

Deze week werd een versleten paar gymschoenen geveild bij Sotheby’s. Het bracht 437.500 dollar op. Het ging om de zeldzame Nike Waffle Racing Flat ‘Moon Shoe’ uit 1972. Daarmee werd het vorig jaar gevestigde record van 92.100 dollar gebroken, het bedrag dat werd neergeteld voor de linkerschoen van de Nike Air Mags die de acteur Michael J. Fox droeg in de sequel uit 1989 van de film Back to the Future en daarmee zijn we aanbeland bij het onderwerp van mijn column van vandaag en dat is tijdreizen.

Het meest steekhoudende argument voor de stelling dat reizen in de tijd fysiek onmogelijk is en ook nooit zal kunnen worden uitgevonden, is het feit dat het anders moeilijk te verklaren zou zijn dat we nooit tijdreizigers uit de verre toekomst tegenkomen. Maar dit argument veronachtzaamt twee theoretische mogelijkheden. Ten eerste is het niet uitgesloten dat onze tijd heel weinig sterretjes heeft in de toekomstige reisgidsen en beschouwd wordt als een periode om te mijden. Ten tweede bestaat de mogelijkheid dat er wel degelijk tijdreizigers uit de verre toekomst onder ons zijn maar dat ze niet ontdekt willen worden. Ze zouden er goede redenen voor hebben om zich schuil te houden. Ze moeten immers koste wat kost de tijdsparadox vermijden. Als ze door hun interactie met ons iets veranderen in het voorbestemde tijdsverloop, kan dat potentieel enorme gevolgen hebben voor hun eigen tijd.

Toen de opzet voor mijn roman Grand Hotel Europa zich nog in een zeer premature fase bevond, heb ik met het idee gespeeld om er een tijdreiziger in op te voeren. Dat idee heb ik vervolgens vrij snel weer laten varen, want het moest niet zo’n soort roman worden waarin de toekomst wordt voorspeld, al kun je daar wel de Librisprijs mee winnen.

Wat mij kort aantrok in het idee, was dat ik mij voorstelde hoe nauwgezet een tijdreiziger uit de toekomst zich zou moeten voorbereiden om te voorkomen dat hij zou worden ontmaskerd in het verleden dat zijn reisbestemming is. Hij zou de juiste historische variant van de taal moeten leren. Hij zou zich de omgangsvormen en de denktrant uit de periode eigen moeten maken door de studie van contemporaine etiquetteboekjes en literatuur. Hij zou een groot aantal historische modetijdschriften moeten raadplegen in de bibliotheek. En als hij eenmaal in het verleden was gearriveerd, zou hij zich schuchter en onopvallend moeten gedragen. Hij zou zijn uiterste best moeten doen om te assimileren en zijn ogen wijd open moeten houden om bij voortduring te controleren of hij het wel goed doet en desgewenst zijn gedrag bij te sturen. Hij zou daadwerkelijk erg veel leren van zijn reis.

Als ik dit idee niet had verworpen en in mijn roman had uitgewerkt, zou ik het niet eens expliciet hebben hoeven maken hoezeer het gedrag van deze tijdreiziger contrasteert met de hedendaagse toeristen, die het land waar zij te gast zijn soms niet eens kunnen aanwijzen op de wereldkaart. Als alle toeristen zich op hun reis voorbereidden met de grondigheid van de tijdreiziger en zich op reis zouden gedragen met diens omzichtigheid, zouden ze misschien iets opsteken van hun vakanties.

Ilja Leonard Pfeijffer vervangt Frits Abrahams tijdens de vakantie