Opinie

Ook het financiële klimaat is extremer geworden

rentebeleid

Commentaar

De temperaturen rijgen de hoogterecords aaneen. Maar ook het financiële klimaat wordt extremer. Donderdag zinspeelde het bestuur van de Europese Centrale Bank op de mogelijkheid van nog lagere rentes in de eurozone. Die officiële rentes zijn al negatief: het kost banken nu al 0,4 procent rente om hun overtollige geld bij de ECB te mogen stallen. Dat kan, wellicht al in september, verder naar beneden gaan. Staatsleningen van steeds meer eurolanden hebben inmiddels negatieve rentes. Het effectieve rendement, zoals dat heet, op de Nederlandse tienjarige staatslening staat op -0,24 procent.

Ook de Amerikaanse centrale bank zinspeelt op een renteverlaging, wellicht al volgende week. Hoewel de Amerikaanse rente nog relatief hoog is, tussen de 2,25 en 2,5 procent, staat de werkloosheid er op het laagste peil sinds eind jaren zestig. De huidige economische expansie is de langdurigste ooit gemeten. En toch gaan de financiële markten vrijwel unaniem uit van een renteverlaging met een kwart procentpunt volgende week, en heel misschien zelfs 0,5 procentpunt.

Hoewel de economie van de eurozone niet zo snel groeit als die van de Verenigde Staten zijn de vooruitzichten vooralsnog niet slecht. Maar beide centrale banken lijken een monetair beleid te voeren alsof de financiële crisis van 2008 eergisteren uitbrak. Een belangrijke factor hierbij is de hardnekkig lage inflatie. Of die structureel is of tijdelijk is onderwerp van discussie. Globalisering speelde een rol, vergrijzing en een spaarvloed wellicht ook.

Centrale banken zijn met name in het leven geroepen om te hoge inflatie te bestrijden. Het omhoog duwen van te lage inflatie, een beleid dat nu al een jaar of tien wordt gevoerd, blijkt veel lastiger te gaan. Het is, zeggen economen, als het duwen tegen een draadje. Naast het doorvoeren van ultralage rentes zijn door de ECB, de Bank of Engeland en de Amerikaanse centrale bank voor duizenden miljarden euro’s staatsleningen en andere effecten ingekocht. De Bank van Japan heeft daar al langer ervaring mee.

Of het nu de lage inflatie is, het monetaire beleid dat daarop anticipeert of een combinatie van beide: de gevolgen van dit uitzonderlijke monetaire beleid zijn enorm. De beurzen staan op recordhoogte, de huizenprijzen rijzen in veel landen de pan uit. Beleggers hebben, op zoek naar het laatste restje rente, de koersen van zelfs de wankelste bedrijfs- en staatsleningen opgedreven. Het Griekenland, een paar jaar terug nog bijna bankroet, betaalt sinds deze week een lagere rente dan de Verenigde Staten.

Spaarders hebben het zwaar onder deze omstandigheden: zie de hardnekkige problemen bij de Nederlandse pensioenfondsen. Leners hebben het goed. Mede door de lage rentes zijn de wereldwijde schulden hard op weg naar een nieuw record, zo berichtte het International Institute of Finance, de denktank van de banken, deze week.

Hoewel de economie nog goed draait en de werkloosheid laag is, moet worden geanticipeerd op maatregelen bij een volgende verzwakking van de conjunctuur. Dat vergt internationale samenwerking, een goede diagnose van wat er aan de hand is en een gezamenlijk antwoord.

Ook het financiële klimaat is extreem geworden, al lijkt het al snel normaal. Een hypotheek met een tien jaar vaste rente van nog maar 1,5 procent was tien jaar geleden volstrekt ondenkbaar. Maar dat was een temperatuur van boven de 40 graden in Nederland destijds ook.