Maakt de boekhandel zich overbodig door zich alleen op ‘de elite’ te richten?

Bij de boekhandel Heeft de boekhandel nog bestaansrecht? Lezers bestellen online, of downloaden een e-boek. “Die hele discussie over elitair of niet – het is wat mij betreft high brow-gezeur.” Boekhandelaars zien andere dingen gebeuren in de zaak.

Citaat van de Japanse schrijver Murakami, aan de muur van een boekwinkel.
Citaat van de Japanse schrijver Murakami, aan de muur van een boekwinkel. Foto Rob van Dullemen

Jullie zullen wel snel verdwijnen met al die online verkoop en e-boeken, hoorde Daan van der Valk van boekhandel De Vries Van Stockum in Haarlem enkele jaren geleden vaak. „Nu kijken klanten heel anders naar ons en zeggen ze: ik ben blij dat jullie er zijn.”

De rol van de fysieke boekhandel staat weer eens ter discussie. Sinds liberale marktdenkers zich hard maakten voor het afschaffen van de vaste boekenprijs, wordt de boekhandel afgeschilderd als een hobby voor wittewijndrinkers aan de Amsterdamse grachten. „Ik zou wat minder hautain doen”, raadde columnist Rosanne Hertzberger de „hiërarchische, gewichtige, elitaire boekenwereld” aan in NRC. „Als een winkel met uitgeprinte teksten zich anno 2019 niet heeft weten te vernieuwen [...], dan hoort die te verdwijnen.” Zelf downloadt ze haar boeken liever, bij bol.com.

Toch heeft geen land ter wereld zo’n hoge ‘boekhandelsdichtheid’ als Nederland; nergens zijn meer boekhandels per inwoner. Zo’n 1.400 zijn er in totaal in Nederland, en dat gaat van de Primera tot aan de lokale zogeheten primaire boekhandel. Dit voorjaar liet KVB Boekwerk, het kennisplatform voor de boekensector, een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de maatschappelijke impact van de boekhandel. Hieruit bleek dat de functie van de boekhandel enigszins verschoven is. Het gaat natuurlijk nog steeds om de verkoop van boeken, maar veel winkels zijn ook een „creatieve ontmoetingsplek waar evenementen en activiteiten worden georganiseerd”.

Opvallender is dat de boekhandel ook een plek is waar mensen elkaar ontmoeten, al dan niet aan de leestafel of bij de kassa. Kopers komen vaak langs voor een praatje. Vooral in ketenwinkels als Bruna, AKO of Primera is dat het geval: 37 procent van de bezoekers komt om rond te kijken en wat te kletsen, aldus KVB.

Typische buurtwinkel

Dat ervaart ook Annemarie Dekker van de Bruna in Etten-Leur. Deze Bruna is volgens haar een typische buurtwinkel: „We zitten hier nu al negentien jaar. We verkopen boeken, kranten en tijdschriften, maar ook sigaretten en telefoonkaarten. Oudere mensen gebruiken die nog, maar weten niet goed hoe dat moet, en die helpen we dan.” Vooral op zaterdag komen mensen vaak langs voor een krant en een praatje met een andere klant of met de caissière. „Omdat we net wat uit het centrum liggen, hebben we het als Bruna gered, juist vanwege die buurtfunctie.”

De Bruna in het centrum van Etten-Leur redde het niet. De Bruna in Veendam herkent zich in de buurtfunctie, die de bibliotheek om de hoek eveneens heeft.

Lees ook: Boekhandels verkopen minder boeken (maar meer kussenslopen)

Dat boekhandels andere spullen verkopen naast de boeken en tijdschriften, is niet typerend voor Bruna of AKO. Steeds meer primaire boekhandels verkopen non-books. In 2018 steeg de omzet daarvan met 28 procent vergeleken met het jaar daarvoor. Ook komen er steeds meer koffieketens in boekhandels. Van der Valk in Haarlem overweegt of hij dat ook zal doen. „Je krijgt meer reuring in de zaak. Ik zie dat bij Van Stockum in Den Haag, daar zit een Bagel & Beans. Om 10 uur ’s ochtends zijn er mensen, bij ons is het stil. Tegelijkertijd vraag ik me af: hoeveel koffiezaken wil je hebben in je stad?”

Arno Koek, eigenaar van boekhandel Blokker in Heemstede, houdt zich bij zijn leest. Tussen twee terrassen in is hij bezig met het uitbreiden van zijn boekwinkel. In de 130 vierkante meter die erbij komt, gaat hij geen koffie serveren, er komt wel een leestafel en een leesfauteuil. Per jaar komen er bij hem 45.000 betalende klanten. Een groot deel daarvan is vast publiek, en ook de zes activiteiten die ze elke maand organiseren trekken volgens hem veel mensen.

Vooral een regiofunctie

Een echt sociale buurtfunctie ziet Koek niet voor zijn winkel, maar de klanten – die vaak „met vervroegd pensioen zijn gegaan en de tijd hebben” gaan in de zaak wel met elkaar en met de verkopers in gesprek. Koek: „Wij hebben een regiofunctie, als ik zie waar onze klanten vandaan komen. De buurtfunctie voor het praatje bij de krant is voor de Bruna en Primera, die ook bij ons in de straat zitten.”

Anja Snaterse, eigenaresse van Boekhandel Livius de Zevensprong in Tilburg, wil per se een kleine boekhandel blijven en geen „belevingswereld creëren”. Ze is ervan overtuigd dat er altijd ruimte blijft voor de kleine boekhandel die zich durft te onderscheiden, zolang de eigenaren de huur en salarissen kunnen betalen.

Dat de online boekverkoop stijgt en de verkoop in de boekhandel daalt, is een gegeven – voor het al dan niet elitaire gehalte maakt dat niets uit. Een boek is online even duur als in de winkel, en in de winkel is Lucinda Riley – schrijfster van de goed verkochte serie De zeven zussen – even goed verkrijgbaar als online. „Weet je: het zijn uiteindelijk allemaal luxeproducten, en die hele discussie over elitair of niet – het is wat mij betreft high brow-gezeur”, stelt Daan van der Valk.

correctie: in een eerdere versie werd gechreven dat er 14.000 boekhandels zijn in Nederland, dat is aangepast naar 1.400

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.