Grote ruimtebrok scheert rakelings langs aarde

Astronomie Planetoïde ‘2019 OK’ werd pas kort voor zijn passage langs de aarde opgemerkt, afgelopen woensdag.

Tekening van een planetoïde.
Tekening van een planetoïde. Illustratie NASA JPL Caltech

Afgelopen woensdag is een ongeveer 100 meter grote planetoïde op een afstand van 70.000 kilometer langs de aarde gescheerd. Naar kosmische maatstaven is dat een nipte misser. Het is niet voor het eerst dat dit gebeurde, en zeker ook niet voor het laatst.

Het zonnestelsel wemelt van de planetoïden. Het zijn grote brokken gesteente die zijn overgebleven bij de vorming van de planeten van ons zonnestelsel. Verreweg de meeste daarvan, waaronder ook de grootste, zijn veilig ‘geparkeerd’ in omloopbanen voorbij de planeet Mars. Daar hebben we geen omkijken naar.

In de loop van miljarden jaren zijn echter ook veel, voornamelijk kleine, ruimterotsen uit die zogeheten planetoïdengordel ontsnapt. Ze volgen langgerekte banen die de aardbaan kunnen kruisen of dicht kunnen naderen. Tot nu toe zijn ruwweg 20.000 van deze aardscheerders opgespoord, maar hun werkelijke aantallen lopen waarschijnlijk in de tientallen miljoenen.

Geen bedreiging

Deze planetoïde werd pas kort voor zijn scheervlucht langs de aarde opgemerkt. Een bedreiging voor de aarde vormt het object, dat de aanduiding 2019 OK heeft gekregen, voorlopig niet. Zoals het er nu naar uitziet komt hij tot 2173 niet meer zo dichtbij.

De baan van planetoïde 2019 OK door het zonnestelsel. Illustratie: JPL Small-Body Database Browser

Wel is het enigszins verontrustend dat een ‘aardscheerder’ van deze omvang pas zo laat werd opgemerkt. Zeker omdat uit berekeningen blijkt dat deze planetoïde de aarde ook in juli 2000 al eens dicht is genaderd. Daar staat tegenover dat er destijds nog niet zo intensief naar langs scherende planetoïden werd gezocht als nu.

Planetoïden worden tegenwoordig veelal opgespoord met geautomatiseerde telescopen die de hemel voortdurend afspeuren naar (liefst onbekende) objecten die zich ten opzichte van de vaste sterren verplaatsen. Planetoïde 2019 OK werd uiteindelijk ontdekt door de vrij onbekende SONEAR-sterrenwacht in Brazilië, die nog maar enkele ontdekkingen op zijn naam had staan.

Als 2019 OK per ongeluk toch recht op de aarde af was gekomen, zou dat geen catastrofale gevolgen hebben gehad voor ons planeet. Objecten van deze orde van grootte bereiken het aardoppervlak doorgaans niet – althans niet als één brok gesteente. Ze spatten hoog in de dampkring uit elkaar, maar ook dat kan lokaal ernstige gevolgen hebben.

Sterke schokgolven

Wanneer zo’n groot brok gesteente in de lucht explodeert ontstaat namelijk een zogeheten airburst die gepaard gaat met een sterke schokgolf. Een recent voorbeeld van zo’n airburst was die boven de Russische stad Tsjeljabinsk in 2013. Deze werd veroorzaakt door een ongeveer 20 meter grote ruimterots die op een hoogte van bijna 30 kilometer uit elkaar spatte. Ondanks die forse hoogte richtte de schokgolf flinke schade aan en raakten ongeveer 1500 mensen gewond (veelal door rondvliegend glas).

Planetoïde 2019 OK is een maatje groter en zou een airburst veroorzaken vergelijkbaar met die boven de Toengoeska-rivier in Siberië in 1908. Daarbij werden duizenden vierkante kilometers aan bos geveld en vielen minstens drie doden.

Geschat wordt dat airbursts zoals als die boven Tsjeljabinsk gemiddeld één keer per eeuw optreden, die van het kaliber Toengoeska misschien enkele keren per duizend jaar. Heel hevig is dit kosmische bombardement dus niet, maar helemaal ongevaarlijk is het evenmin.

Inslagen van complete objecten van 100 meter gebeuren ruwweg eens in de 5000 jaar. De hoek van inslag en vooral de samenstelling bepalen of de meteoor uit elkaar valt. De meest voorkomende planetoïden zijn de koolstofrijke (75%), die vrij broos zijn. Echte steenmeteorieten, die steviger zijn, zijn ruim vier keer zo zeldzaam. IJzermeteorieten, die nog moeilijker uiteenvallen, zijn nog veel zeldzamer.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Onbehaarde Apen: Hoe gevaarlijk zijn ruimterotsen?
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.