Stikstof verstoort de Haagse rust

Onrust Leden van de adviesgroep voor stikstofproblematiek onderbreken hun vakantie. Recente rechterlijke uitspraken vragen om een snel advies.

Woensdag oordeelde de Raad van State dat de wegverbreding in het Noord-Brabantse Veldhoven toch door mag gaan, ondanks het nieuwe beleid.
Woensdag oordeelde de Raad van State dat de wegverbreding in het Noord-Brabantse Veldhoven toch door mag gaan, ondanks het nieuwe beleid. Foto Gino Press/ANP

Hun eerste afspraak zou pas in augustus zijn. Maar de onrust is groot en dus kwamen de tien politici en milieu-experts van de adviesgroep voor stikstofproblematiek donderdagmiddag al samen in Den Haag. Of althans, het deel van hen dat niet op vakantie is. Zij moeten bedenken hoe het verder moet met de bouwplannen voor tal van wegen, woningen en door boeren, nu de Raad van State een einde heeft gemaakt aan het soepele vergunningenbeleid van de afgelopen jaren.

Nou ja, een einde? Vorige week bepaalde de hoogste bestuursrechter dat een wegverbreding bij Utrecht niet mag doorgaan, vanwege te hoge uitstoot. Maar woensdag zei diezelfde Raad van State dat dit bij het Noord-Brabantse Veldhoven weer wél mag. En de uitspraken zullen deze zomer blijven binnenkomen. Zo neemt de onzekerheid na de uitspraak niet af, maar toe. Om dat te veranderen, moet de adviesgroep snel aan de slag, zodat in september het eerste advies af is.

Lees ook: Zeker 200 projecten getroffen door ‘stikstofuitspraak’

Zomerreces

En dat in de zomermaanden, midden in de vakantieperiode. „Dat is krap”, erkent de commissievoorzitter, oud-minister en VVD-prominent Johan Remkes. „Willen we op tijd klaar zijn, dan moet er hard worden gewerkt de komende maanden.” Dat gebeurt ook: de Tweede Kamer mag dan met zomerreces zijn – het Kamergebouw ligt er uitgestorven bij – maar op de meeste ministeries is van rust geen sprake. Daar worden de gevolgen van de uitspraken van de Raad van State grondig bestudeerd. Er wordt een gezamenlijk crisisteam opgetuigd. Nieuw personeel zoals juristen, programmaleiders en communicatiemensen wordt geworven.

Het grootst zijn de gevolgen voor het ministerie van Landbouw en dat van Infrastructuur. Boeren die hun stallen wilden vergroten of hun veestapel wilden uitbreiden, kunnen niet verder en de opening van Lelystad Airport is uitgesteld. Maar ook Binnenlandse Zaken, Defensie en Economische Zaken hebben ambtenaren op het stikstofdossier gezet. De uitspraak heeft ook gevolgen voor woningbouw, oefenterreinen en delen van de energietransitie, zoals de aanleg van windmolens en zonneparken.

Dat de situatie ernstig is, leek kort voor het zomerreces al tot de coalitie door te dringen. Tweede Kamerlid Jaco Geurts (CDA), de geestelijk vader van het adviescollege, zei dat de leden bij hun adviezen „geen taboes” moesten accepteren. Lees: ook het verkleinen van de veestapel moet bespreekbaar zijn. Zelfs het CDA, doorgaans de beschermheer van de boeren, is om, constateerden collega-Kamerleden met lichte verbazing.

De hoogste rechters prikken de stikstofbubbel lek, schreef Christiaan Weijts eerder

Iedereen weet: met een belofte natuur in de toekomst te compenseren, red je het niet meer als je stikstof wil uitstoten. En op vergunningvrij uitstoten rekent niemand meer. Rik Grashoff, gedeputeerde in Noord-Brabant (Natuur, Water en Milieu, GroenLinks), begrijpt de haast waarmee op nationaal en provinciaal niveau naar oplossingen wordt gezocht wel. „Je moet snel zijn nu zo ongeveer elke koe illegaal in de wei staat”, zegt hij.

Weidegang

Symbolisch voor het effect van de uitspraak van de Raad van State is de jaarlijkse weidegang. Het in de wei sturen van koeien is wat stikstofuitstoot betreft beter dan de dieren op stal houden, en tot voor kort was daar dan ook geen vergunning voor nodig. Maar die souplesse behoort nu door de uitspraak tot het verleden.

De eerste opdracht voor Remkes’ adviesgroep is het plukken van zulk laaghangend fruit. De energietransitie en de veiligheidsinfrastructuur, zoals nieuwe zeesluizen of dijkverstevigingen, hoeven het minst te vrezen van de extra eisen, is het vermoeden: hun belang spreekt voor zich. Lastiger wordt de tweede opdracht die Den Haag Remkes meegaf: het vinden van een structurele oplossing. Dat wordt een politiek vraagstuk, zegt een landbouwambtenaar. „Er ís nog stikstofruimte, maar hoe ga je die verdelen? Je kunt niet elk ministerie tevreden stellen.” Er zullen harde keuzes gemaakt moeten worden.

Een ‘list’ of een ‘geitenpaadje’ is niet genoeg. Bij de wegverbreding in Veldhoven kon de gemeente nog overtuigend beargumenteren dat de uitbreiding dringend was en gecompenseerd zou worden.

Maar dat is nog geen voorbeeldoplossing voor zijn provincie, zegt gedeputeerde Grashoff. Er moet niet alleen worden gecompenseerd, de uitstoot moet omláág. „Nul is niet genoeg.”