Politiek vacuüm dreigt na overlijden president Tunesië

Beji Caid Essebsi (1926-2019) De afgelopen jaren speelde Beji Caid Essebsi een hoofdrol bij de vestiging van de Tunesische democratie.

Beji Caid Essebsi
Beji Caid Essebsi Foto AFP

Uitgerekend op de nationale feestdag van Tunesië, is donderdag de Tunesische president Beji Caid Essebsi op 92-jarige leeftijd in een militair hospitaal overleden. Dat heeft het presidentieel paleis laten weten op de Facebook-pagina van het staatshoofd. Essebsi moest volgens de traditie op de feestdag eigenlijk een toespraak houden.

Door zijn overlijden dreigt er een politiek en constitutioneel vacuüm te ontstaan. Essebsi speelde de afgelopen jaren een hoofdrol bij de vestiging van de Tunesische democratie na de verdrijving van het repressieve regime van Ben Ali in 2011. Tunesië is het enige land waar de volksopstanden tegen lang zittende heersers, wel aangeduid als de Arabische Lente, daadwerkelijk uitmondden in een democratisch bestuur. Ook de Tunesische democratie blijft echter nog fragiel.

Essebsi had al in april aangekondigd dat hij bij voor 17 november geplande nieuwe presidentsverkiezingen niet herkiesbaar zou zijn. Zijn overlijden komt voor Tunesië echter op een ongemakkelijk moment: de 85-jarige voorzitter van het parlement, Mohamed Ennaceur, die hem moet vervangen, kampt zelf met gezondheidsproblemen.

Ook heerst er nog grote onenigheid in het parlement over een nieuwe kieswet, die een drempel voor kleine partijen zou opwerpen en het daarmee moeilijker maakt voor nieuwkomers om zetels te bemachtigen. President Essebsi had nog niet duidelijk gemaakt of hij de wet zou goedkeuren. De nieuwe kieswet kan ook nog niet worden bekrachtigd door het pas onlangs in het leven geroepen constitutionele hof, omdat daarin nog geen rechters zijn benoemd.

Lees meer over de onderdrukking onder het regime van Ben Ali: Tunesië woelt in zijn folteringverleden

Onrust na Arabische Lente

Toen Ben Ali begin 2011 na massale demonstraties voor meer democratie vluchtte, brak er een onrustige periode aan. In februari van dat jaar werd Essebsi, die toen al een lange politieke loopbaan achter de rug had, tot premier benoemd. Dit tot verontwaardiging van veel betogers, die hem beschouwden als een vertegenwoordiger van het door hen verachte oude regime. Toen de fundamentalistische partij Ennahda van Rached Ghannouchi vervolgens de parlementsverkiezingen won, ruimde hij in december 2011 echter het veld.

Daarop zette Essebsi, vaak omschreven als een overlever en pragmaticus, zijn eigen politieke partij op, het seculier georiënteerde Nidaa Tounes. In de zomer van 2013 beleefde Tunesië opnieuw een diepe crisis na de moord op een linkse politicus. Op dat kritieke moment staken Essebsi en Ennahda-leider Ghannouci de koppen bij elkaar en sloten in het belang van de stabiliteit en het voortbestaan van de democratie in het land een alliantie. Niet zonder succes. Het bleef nadien relatief rustig. Veel Tunesiërs zijn beiden daarvoor nog altijd dankbaar.

Economische problemen

De daaropvolgende parlementsverkiezingen in 2014 werden door Essebsi’s partij gewonnen, gevolgd door een succesvolle campagne van de inmiddels 88-jarige politicus bij de eerste vrije presidentsverkiezingen. De regering onder zijn leiding bleef echter kampen met ernstige economische problemen. En Essebi wist zijn partij niet bijeen te houden. Vooral het feit dat hij de leiding over de partij aan zijn zoon Hafedh gaf zette kwaad bloed. Premier Youssef Chahed zette daarom in januari van dit jaar een eigen partij op.

Essebsi, in Frankrijk opgeleid als jurist, was al politiek actief in de jaren 40 en 50 van de vorige eeuw ten tijde van de Tunesische onafhankelijkheidscampagne onder de latere eerste president, Habib Bourguiba. Na de onafhankelijkheid vervulde Essebsi diverse hoge functies. Hij was onder meer minister van Defensie en ambassadeur in Frankrijk. Onder Bourguiba’s opvolger, sterke man Ben Ali, was hij geruime tijd voorzitter van het parlement, dat destijds echter geen enkele macht had.