Opinie

Nederland moet niet zomaar meedoen met Britse missie in Straat van Hormuz

Voordat Nederland met een fregat een door de Britten opgezette missie in de Straat van Hormuz ondersteunt, moet duidelijk zijn of die werkelijk deëscalatie beoogt, schrijft .

Stuurhut van de Britse olietanker Stena Impero, vorige week geënterd door Iran.
Stuurhut van de Britse olietanker Stena Impero, vorige week geënterd door Iran. Foto Morteza Akhoondi/AP

Gewoon meedoen? Het kabinet staat voor de vraag of het het Britse plan voor een Europees vlootverband in de Straat van Hormuz moet steunen door hiervoor een Nederlands fregat ter beschikking te stellen. Door dit vlootverband Europees te noemen wordt het signaal afgegeven dat het iets heel anders betreft dan het Amerikaanse initiatief om Iran met sancties en desnoods geweld op de knieën te dwingen.

Dáár moet Nederland zeker niet aan meedoen, al was het maar omdat wij niet zonder volkenrechtelijk mandaat het Amerikaanse sanctiebeleid moeten faciliteren. Dat sanctiebeleid vindt zijn oorsprong in de unilaterale terugtrekking van de VS uit de nucleaire deal met Iran, die de Nederlandse regering – met de EU – afkeurt. We kunnen immers moeilijk de uitvoering van die terugtrekking steunen en de terugtrekking zelf afkeuren.

Lees ook: Britse marine gaat tankers in Straat van Hormuz escorteren

Dat is ook de ratio van het Britse plan, dat vermoedelijk ook de kabinetswisseling May-Johnson (en de wisseling van ministers van Buitenlandse Zaken Hunt-Raab) overleeft. Je weet het met Boris Johnson, nar van Donald Trump, natuurlijk nooit, maar de Britten schuiven vrijdag immers gewoon aan (zonder de VS) bij het overleg met Iran, Rusland en China en de EU-3 (Frankrijk, Duitsland, VK) om de nucleaire deal te redden. Ook dat wijst niet op een switch naar de Amerikaanse lijn.

Of speelt het Verenigd Koninkrijk een dubbelspel en moet Nederland zich achter de oren krabben? In de Britse pers wordt uitgemeten dat een Europese vloot niet zonder Amerikaanse faciliteiten kan, en dat de inbeslagname van de olietanker Grace-1 in feite ook niet zonder Amerikaanse regie kon plaatsvinden. Het Iraanse schip was sinds april door VS-inlichtingendiensten gevolgd en Londen zou een seintje van de NSA gekregen hebben toen tijd en plaats (Gibraltar) geschikt waren. Gibraltar is dan weer de reden dat Spanje niet ingenomen is met de Britse Iranpolitiek. De begin deze maand nog Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Josep Borrell is inmiddels aangewezen tot nieuwe buitenlandchef van de EU!

Solidair met Britten?

De Britten spelen hoog spel met de Grace-1, maar het is intussen lastiger voor Nederland om ‘nee’ tegen de Britten te zeggen dan tegen de Amerikanen. Ironie, maar het VK is de komende maanden nog lid van de EU. (De situatie doet denken aan de Falklandoorlog, die Margaret Thatcher niet kon winnen zonder de politieke hulp van de EU). Nu hebben het VK en Nederland een gemeenschappelijk belang bij de vrije olievaart in de Perzische Golf voor Shell, maar, zo voegde de lezer die me daarop wees direct eraan toe, een multinational die zijn belasting niet netjes afdraagt kan ook geen aanspraak maken op bescherming door een fregat. Nederland moet niet te makkelijk meedoen met een Europese vloot die veertien Britse schepen per dag zal beschermen.

Lees ook zeven vragen en antwoorden over: Britten leunen in Iran-conflict liever op Europa

De oude en goede samenwerking tussen de Britse en Nederlandse marine – met soms gedeelde commandovoering, bezetting van schepen, uitwisseling van inlichtingen, oefeningen en materieelsamenwerking – dicteert natuurlijk eerder ‘meedoen’ dan beleefd nee zeggen. En niet vergeten is de Britse irritatie toen Nederland, toen het heet in de keuken werd, zijn personeel terugtrok van Britse oorlogsschepen in de aanloop naar Operatie Iraqi Freedom. De vloot was toen al onderweg!

Waarom meedoen?

De neiging van de Koninklijke Marine om vanwege marketingredenen ja te zeggen tegen ‘zichtbare’ maar niet erg gewenste operaties op zee – in 2016 in een proefschrift over out of area-operaties beschreven en onlangs nog eens in het Marineblad gereleveerd – zou het kabinet ook niet moeten meewegen. Belangrijker, naast het mandaatscriterium dat in het regeerakkoord van 2017 nog eens expliciet is gestipuleerd, moet de overweging zijn of er prioriteit moet worden gegeven aan vrije doorvaart in een conflict dat niemand lijkt te willen, of aan de rol van de Koninklijke Marine in de bescherming van het Balticum en de Noord-Atlantische oceaan. Dat laatste valt onder de eerste hoofdtaak van de krijgsmacht, zie de Grondwet.

Nederland en België (beide landen zijn op marinegebied vergaand geïntegreerd in het verband Belgisch-Nederlandse Samenwerking, BeNeSam) ontbraken in het rijtje landen dat de vorige Britse minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt vorige week opsomde als de oorspronkelijke invitees, wat kan wijzen op gevoeligheid. Terecht, want eerst moet duidelijk zijn of het Britse voorstel geen schaduwzet is van het Amerikaanse verzoek, maar werkelijk beoogt wat het zegt te beogen: deëscalatie. Niet gewoon meedoen dus.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Provocatie en escalatie: waar gaat het heen met Iran?
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.