Even zijn we een tropisch land

Hittegolf Het weer is extreem, maar niet helemaal nieuw. Sinds mensenheugenis is de periode van 20 juli tot 20 augustus de warmste tijd van de zomer en nog altijd kern van de zomervakantie.

Zwembad Twenhaarsveld, in Holten.
Zwembad Twenhaarsveld, in Holten. Foto Eric Brinkhorst

Meestal lopen in Nederland mensen aan de zonnige kant van de straat. Lekker! Dat is deze week voorbij. Even zijn we een tropisch land geworden.

Buiten vertraagt het leven, binnen zoeken we de knop van de airconditioning. Zelfs de beruchte Amsterdamse fietsers trappen trager. Veel oudere mensen blijven in hun donkere huizen en wachten af. De jonge en gezonde mensen zoeken het verkoelende water op, in zwembaden, vijvers, poelen en kanalen. Het oude idee dat de moderne mens afstamt van een wateraap lijkt even de waarheid.

In Nederland is het pas een hittegolf als de temperatuur in De Bilt vijf dagen lang boven de 25 graden komt waarvan drie boven de 30. Vrijdag zijn die vijf dagen bereikt. Direct na middernacht was het in De Bilt nog 30 graden, en om twee uur (als de meteorologische dag echt begint) was het nog boven de 27. Even na tienen was het al weer boven de 30 graden. Deze hittegolf is nu officieel.

Normaal is het op de warmste dag van zo’n hittegolf hooguit 33 à 34 graden. Vorig jaar, op 26 juli, was er een record: 35,7 graden! Maar donderdag haalde De Bilt de 38. In Gilze-Rijen werd de 40 overschreden: de hoogste Nederlandse temperatuur ooit. We beleven een hittegolf in turbostand.

Lees ook: In de strijd tegen hitte is nog een wereld te winnen

Extreem is het, maar niet helemaal nieuw. We zouden er al aan gewend kunnen zijn, want maar liefst tien van de 26 officiële hittegolven sinds 1901 vallen ná het jaar 2000. Maar ook op oude kalenders beginnen op 20 juli steevast de hondsdagen, die doorlopen tot 20 augustus, vernoemd naar de verschijning van de ster Sirius, deel van het sterrenbeeld Grote Hond. Sinds mensenheugenis is het de warmste periode van de zomer en nog altijd kern van de zomervakantie.

Ruim honderd jaar geleden, tijdens de hete zomer van 1911 (warmste dag: 34,7 graden) ging het Nederlandse leger uit wanhoop maar ’s nachts marcheren. En er waren meer problemen. De ‘Medische kroniek’ in het Algemeen Handelsblad legde toen uit dat de hogere sterfte door de warmte vooral door voedselbederf ontstond, niet zo zeer door de warmte zelf. En de Nieuwe Vlaardingsche Courant raadde dat jaar zijn lezers met klem een rood hoofddeksel aan, tegen zonnesteek, want die kleur „kaatst de stralen terug (...) die scheikundig werken op het bloed”. Extra argument was „dat de zuidelijke volken zooveel rood dragen”. De Haagsche Courant viel in de hitte een nieuw woord op: „Bij al het andere kwaad dat de Juli-hitte heeft aangericht, komt ook nog het inburgeren in onze taal van het Amerikaansche woord ‘hitte-golf’ (heat wave).” Het kan dus altijd erger.

Correctie (26 juli) Toegevoegd is dat de hittegolf op vrijdag officieel is geworden en dat de meteorologische dag om 2 uur 's nachts begint.