Recensie

Recensie

Waarom de schaamteloze Britse elite zoveel succes heeft bij de verpauperde plattelandsbevolking

Boris Johnson Of de nieuwe premier de Brexit tot een succes zal maken, betwijfelen velen. Een nieuwe biografie versterkt dat gevoel alleen maar.

Boris Johnson als journalist in 1998
Boris Johnson als journalist in 1998 Foto DAVID HARTLEY/Rex Features Ltd

‘We begrijpen dat als we Remain stemmen, we juist gevangen zullen blijven als passagiers op de achterbank van een of andere taxi die de weg kwijt is met een chauffeur die geen Engels kan praten en die ons meedogenloos laat opdraaien voor een dure rit naar de verkeerde bestemming.’ Het is een typische uitspraak van Boris Johnson, die als een Romeinse orator zijn leven in dienst lijkt te hebben gesteld van succesvol debatteren.

Zijn grootste succes beleefde Johnson (New York, 1964) tijdens het Brexit-debat in juni 2016 met de burgemeester van Londen, Sadiq Khan. Daarin roept hij dat de dag van de stemming de geschiedenis zal ingaan als ‘Independence Day’. Die uitspraak, schrijft journalist Patrick Bernhart in zijn biografie Boris Johnson. Bestemming bereikt, speelt mooi in op de actualiteit omdat de film Independence Day: Resurgence op die dag in Londen in première gaat. Het noemen van deze woorden was volgens Bernhart een tip van de Amerikaanse debatgoeroe die eerder George W. Bush en Mitt Romney adviseerde en nu voor het Leave-kamp werkt. Een ander advies van die goeroe was om in het openbare debat de slogan Take back control steeds maar weer te herhalen.

Deze biografie geeft een goed beeld van Johnsons achtergrond, als leerling op de exclusieve kostschool Eton College en als student klassieke talen in Oxford. Maar Bernhart laat ook zien hoe klein de kring is waaruit de Tory-leiders al generaties lang worden gerekruteerd. Het old boys network van mannen die zich alles kunnen veroorloven en overal mee wegkomen wordt door hem in geuren en kleuren beschreven.

Woede en verdriet

De vraag waarom deze schaamteloze Britse elite zoveel succes heeft bij de verpauperde plattelandsbevolking blijft intrigerend. Maar dat geldt natuurlijk – mutatis mutandis – ook voor het succes van Thierry Baudet in Rotterdam, Brabant en Limburg.

Bernhart verklaart het succes van de Brexiteers aan de hand van de woede van veel Britten over de gevolgen van de globalisering en de inkomensongelijkheid, verdriet over de teloorgang van de Britse maakindustrie, angst voor het verlies van een gedeeld gevoel van identiteit, nationale trots en een herkenbare gemeenschap, angst en woede na berichten over een aanzwellende stroom van immigranten, vrees voor terrorisme en heimwee naar de tijd dat Groot-Brittannië nog een wereldmacht was.

Johnson biedt deze boze kiezers hoop met uitspraken over de nog altijd bestaande grootsheid van hun land, zoals: ‘We zijn de Europese, zo niet de wereldleider in zo veel sectoren van de eenentwintigste eeuw: niet alleen op het gebied van financiële dienstverlening, maar ook in de media, de biowetenschappen, de universiteiten, de kunsten, de technologie van allerlei soorten. En dan hebben we ook nog een duizelingwekkend vruchtbare maakindustrie.’

Buitenechtelijke affaires

Maar zal Johnsons succesvolle discours ook werken als hij in Brussel nieuwe onderhandelingen wil voeren over een nieuw Brexit-akkoord, dat een soepele Britse uittreding mogelijk maakt zonder de backstop, de provisorische regeling die de grens tussen Noord-Ierland en Ierland onzichtbaar moet houden? Voorlopig is zo’n akkoord voor de EU onbespreekbaar.

Herfst is de eerste post-Brexit roman. Ali Smith weet dat thema literair ongelooflijk knap uit te werken. Lees ook: Uw hoofd is vijf millimeter te klein

Uitvoerig beschrijft Bernhart de onderlinge conflicten tussen de Tories, de trage val van Theresa May en de rol die Johnson daarbij heeft gespeeld. Hij beschrijft diens familie, zijn buitenechtelijke affaires, zijn volkomen gebrek aan integriteit. Wie een hekel heeft aan het politieke bedrijf moet dit boek zeker lezen: het is nog erger dan hij of zij al dacht.

De vraag die blijft is of Johnson het als onderhandelaar met de EU beter zal doen dan Theresa May. Mijn voorlopige antwoord is: nee. Als EU-leidsvrouw Ursula von der Leyen de onderhandelingen samen met Macron en Rutte aanvoert, met Christine Lagarde als president van de Europese Centrale Bank op de achtergrond, wordt het zeer moeilijk voor hem. Op het continent is men namelijk niet zo gevoelig voor de charmes van old Etonians. Met zijn recalcitrante gedrag zal Johnson de afkeer van het perfide Albion alleen maar groter maken. Bij een No Deal zal hij dan noodgedwongen de vazal van Trump worden.