Recensie

Recensie Media

Finale Orange is the New Black: narigheid in wereldbeeld van hoop

Slotseizoen In dit laatste seizoen richt maker Jenji Kohan haar pijlen op het Amerikaanse migratiebeleid. Er is onrecht en narigheid, maar cynisch is haar serie nooit geweest.

De psychisch gestoorde Suzanne (Uzo Aduba) met haar rechtvaardigheidsgevoel.
De psychisch gestoorde Suzanne (Uzo Aduba) met haar rechtvaardigheidsgevoel. Foto JoJo Whilden/ Netflix

Na zeven seizoenen nemen we afscheid van de geliefde gevangenisserie Orange is the New Black, en dat zullen we weten ook. Zeker de laatste twee afleveringen vormen één langgerekt adieu, waarin de vrouwen met zichzelf en elkaar in het reine komen en elkaar uitgebreid vaarwel knuffelen. Een duidelijk finale is er verder niet. De grote apotheose hebben we in seizoen 5 al gehad, toen de gevangenen in opstand kwamen. De twee seizoenen erna voelen als een langgerekte epiloog. ‘Orange’ is typisch zo’n serie die te lang doorging.

Dit gezegd hebbende: wat een fantastische serie was het. Invloedrijk en niet voor niets de best bekeken Netflixserie. Showrunner Jenji Kohan begon in 2013 met een bekend gegeven: een blond, naïef middenklassemeisje komt in de doodenge, onbekende hel van een vrouwengevangenis terecht. Vis uit de kom. Aan de hand van deze Piper (Taylor Schilling) – met wie de witte, gezagsgetrouwe kijker zich makkelijk kan identificeren – leren we de andere vrouwen kennen. Geleidelijk maakte Kohan er een ensembleserie van, met een zeer diverse cast van zwarte vrouwen, Latina’s, lesbiennes, extreem-rechtse plattelanders, ouderen en een transvrouw. Zo werd de serie een voorbeeld voor inclusiviteit in series, en liet Kohan zien dat een serie niet per se op een witte mannelijke hoofdrol hoeft te drijven.

Tegelijk worden de vrouwen nooit typetjes of representanten van hun minderheid. Kohan neemt juist veel ruimte om hun karakters uit te diepen. Ze blijven onvoorspelbaar en echt. De meeste hebben een goede reden om in de gevangenis te zitten, maar Kohan laat vooral zien: ze hebben het gewoon niet getroffen.

In dit laatste seizoen zitten de hoofdpersonen nog steeds op de zwaarbewaakte afdeling, waar ze heen moesten na de opstand in seizoen 5. Dat het slechter gaat zie je aan hun make-uploze gezichten en woester geworden haar. Twee van de vrouwen hebben levenslang gekregen, wat hen sterk heeft veranderd. De zachtmoedige Daya heeft zich omgevormd tot keiharde drugsbaas. Ze gaat steeds meer op haar agressieve moeder lijken, die ook in de gevangenis zit. Taystee, de intelligente, geestige leider van de opstand, gaat door een diepe depressie.

Piper en een paar anderen zijn voorwaardelijk vrijgekomen. Je ziet ze worstelen met hun nieuwe, hardvochtige leven als ex-gedetineerde. De reclassering maakt het ze moeilijk, de omgeving blijft ze eraan herinneren dat ze criminelen zijn. De een moet terug de cel in, de ander gaat zwerven. Eigenlijk is Piper de enige die er uit weet te komen – dankzij haar witte middenklasse-achtergrond. De boodschap: als je niet wit en middenklasse bent, is leven in de VS niet veel beter buiten de gevangenis dan erin.

Politieke inslag

De serie heeft altijd een sterke politieke inslag gehad – om te beginnen als aanklacht tegen het gevangenissysteem, dat gezien wordt als voortzetting van slavernij en apartheid met andere middelen. In dit laatste seizoen richt Kohan haar pijlen op het Amerikaanse migratiebeleid. De lichte afdeling van de gevangenis, waar het ensemble eerst verbleef, is nu ingericht om migranten op te sluiten, wachtend op uitzetting. De migranten blijken nog rechtelozer en vogelvrijer te zijn dan de gewone gedetineerden. Kohan geeft een korte blik op een rechtbank waar kinderen van migranten bij bosjes worden uitgezet. Zonder rechtshulp, zonder ouders, zonder dat ze begrijpen wat hen overkomt. Een scène om heel somber en kwaad van te worden.

Bijzonder aan ‘Orange’ is dat de serie veel geweld, onrecht en andere narigheid laat zien, maar geen hard of cynisch wereldbeeld. Kohan is een idealist, die de warmte en liefde tussen de vrouwen wil tonen. En vooral de hoop. In een interview met Variety zei ze: „Ik wil meer stilstaan bij de hoop en het licht, en hoe het leven beter zou kunnen zijn, terwijl het conflict en duisternis niet verdwijnt.”

Correctie (25 juli 2019): In een eerder versie van deze recensie stond dat de gevangenisopstand in seizoen 6 was. Dat moest zijn 5.