Partij voor de Dieren worstelt met ‘mensendingen’

Verdeeldheid Het vertrek van Kamerlid Femke Merel van Kooten is maar een van de problemen van de partij.

Femke Merel van Kooten verliet deze maand de PvdD. De partijkoers is volgens haar te veel gericht op dierenwelzijn.
Femke Merel van Kooten verliet deze maand de PvdD. De partijkoers is volgens haar te veel gericht op dierenwelzijn. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Het ging er vaak stevig aan toe als Marianne Thieme op haar kamer fractiegenoot Femke Merel van Kooten toesprak. De stemverheffing van de leider van de Partij voor de Dieren was volgens Van Kooten tot op de gang te horen. Op donderdagmiddag 11 juli was de sfeer helemaal om te snijden. Toen liet Van Kooten weten dat ze uit de fractie stapt, maar haar zetel wil behouden. Een aderlating voor de vijf zetels tellende partij, die dan ook spreekt van ‘zetelroof’.

Kort na de botsing werd partijvoorzitter Sebastiaan Wolswinkel door beiden op de hoogte gebracht. Wat Thieme betreft ging de ruzie vooral over het functioneren van het Kamerlid, vertelt hij. Maar volgens Van Kooten was dit een politieke kwestie: de fractie zou, in strijd met het eigen verkiezingsprogramma, zich blindstaren op dierenwelzijn en bredere sociale thema’s uit het oog zijn verloren. Wie had er gelijk?

In 2017 gold Femke Merel van Kooten, destijds Utrechts Statenlid, als een talent. Ze kreeg een hoge plek op de kieslijst, net onder veteranen als Esther Ouwehand, Lammert van Raan en Frank Wassenberg. Maar haar fractiegenoten vonden al snel dat ze tegenviel, debatten slecht voorbereidde en vaak afwezig of te laat was bij overleg. Dat ze op parlement.com als doctorandus vermeld staat, terwijl ze dat niet is, was olie op het vuur. Daar werd ze op aangesproken, omdat een onjuist cv de partij schade kan berokkenen. Van Kooten zegt dat ze de beheerder van de site al in maart 2018 mailde, maar tot afgelopen weekend bleef de fout staan. De beheerder van de site bevestigt aan NRC dat de mail verstuurd is, maar de aanpassing door een fout niet is doorgekomen.

Vrijdag schetste Van Kooten in het Algemeen Dagblad het beeld van een verziekte fractiecultuur. Met medewerkers die worden ‘uitgebuit’ en overspannen vertrekken, elke tegenspraak wordt door Thieme gesmoord. Zelf had Van Kooten haar eigen fractiemedewerker, Erik Strandstra, overspannen zien worden. „Uiteindelijk is hij opgestapt en is mijn man zo lief geweest om zijn baan op te zeggen en onbezoldigd voor mij te gaan werken.”

Problematisch

De lezing van Strandstra is heel anders. Van een angstcultuur onder fractiemedewerkers was geen sprake, zegt hij in een reactie. Hij heeft nooit meegemaakt dat een fractielid medewerkers onheus behandelde, ook Thieme niet. „De werkcultuur van Femke zelf was problematisch”, meent Strandstra. „Ze communiceerde niet, kwam meestal laat op de fractie en ging vroeg weer weg, kwam werkafspraken niet na en als ze er was, hield ze zich vooral bezig met privézaken.”

Strandstra heeft, samen met Thieme, geprobeerd de situatie te verbeteren, door betere afspraken te maken. Het leidde niet tot de gehoopte verandering. „Toen heb ik, uit zelfbescherming, de eer aan mezelf gehouden en ben ik opgestapt. Wat zij de fractie nu verwijt, deed ze zelf.”

Van Kooten houdt in een gesprek met NRC vol dat haar vertrek een politieke kwestie is. Zij wilde behalve dierenwelzijn ook met „mensendingen” aan de slag. „Maar dat mocht niet van Thieme. ‘Mensendingen zijn er voor mensenpartijen’, zei ze dan.” Van Kooten vindt dat ze haar zetel mag behouden, omdat ze, anders dan Thieme, wel trouw blijft aan ‘Plan B’, het verkiezingsprogramma van de partij. „Ik wil gewoon doen wat de kiezers beloofd is.”

Lees ook: over de kritiek van partijvoorzitter Wolswinkel op zijn eigen Partij voor de Dieren

Partijvoorzitter Wolswinkel bevestigt dat er verdeeldheid is over de koers. Hij uitte in maart, toen hij verrassend tot voorzitter werd gekozen, zelf ook kritiek. „We moeten als partij wat volwassener worden”, zei hij tegen NRC. Daar horen „meer interne democratie en transparantie bij”. Maar binnen het bestuur is er nauwelijks animo voor verandering, heeft hij inmiddels ervaren. „De andere leden willen vooral consolideren.”

Activisten

Wolswinkel haalt een uitspraak van Thieme aan dat activisten wereldwijd grote veranderingen hebben ingezet. „Maar dat konden die activisten doen omdat ze ook het sociaal-maatschappelijke tij mee hadden.” Wolswinkel wil maar zeggen: als partij moet je goed weten wat er in de samenleving speelt, en je niet blindstaren op één thema. Wolswinkel beschouwt zijn verkiezing als voorzitter door het congres als mandaat om veranderingen in de partij door te voeren. „Maar het is onduidelijk of het bestuur dat ook zo ziet. Die houden me voor dat ik er een eigen agenda op nahoud.”

Volgende maand houdt de partij een besloten bijeenkomst voor haar volksvertegenwoordigers in de gemeenteraden, Provinciale Staten, de waterschappen en de Tweede Kamer. Officieel als aftrap van het nieuwe politieke seizoen. Maar de kwestie-Van Kooten en de partijkoers zullen daar zeker aan de orde komen. De rol van Wolswinkel zal op die bijeenkomst beperkt zijn, verwacht hij zelf. „Want het primaat van de politieke koers ligt nu eenmaal bij de fractie in de Tweede Kamer.”

Correctie (24 juli 2019): Aan het citaat van Femke Merel van Kooten over haar man is het woord ‘onbezoldigd’ toegevoegd.