Mueller brengt Trump geen schade toe

Ruslandonderzoek De Democraten hoopten door het horen van oud-aanklager Robert Mueller wangedrag van de president te benadrukken. Die poging faalde.

Mueller kwam in het Huis van Afgevaardigden vermoeid en aarzelend over.
Mueller kwam in het Huis van Afgevaardigden vermoeid en aarzelend over. Foto Alex Brandon/Reuters

Maandenlang hadden de Democraten in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden onderhandeld om voormalig speciaal aanklager Robert Mueller te horen over zijn onderzoek naar de bemoeienis van Rusland met de presidentsverkiezingen van 2016 en de mogelijke betrokkenheid van Donald Trumps campagne daarbij. Maar als de Democraten hadden verwacht dat ze de president voor het oog van de natie ondubbelzinnig schade zouden toebrengen met het verhoor in twee commissies van het Huis dat live werd uitgezonden, dan kwamen ze woensdag bedrogen uit. Onder harde, niet altijd geheel waarachtige aanvallen van de Republikeinen kwam de getuige-onder-ede geschonden uit de strijd.

De 75-jarige Mueller oogde vermoeid, haperde, moest regelmatig een vraag laten herhalen, stelde zijn eigen antwoorden bij en wilde op verscheidene kwesties niet ingaan – waarmee hij een door de Republikeinen gepresenteerde voorstelling van zaken ongewild kracht bijzette. Op de Trump-vriendelijke nieuwszender Fox News vatte een van de presentatoren het geheel samen als „een ramp voor de Democraten en een ramp voor de reputatie van Robert Mueller”.

Maar ook het Trump-kritische CNN stelde vast: „Onder druk van snelle, scherpe opmerkingen leek Mueller soms de weg kwijt te raken.”

Twee sessies

Beide partijen in het Huis volgden duidelijk een strategie. De Democraten wilden aan de hand van het rapport een openbaar college geven over wat Trump had misdaan. Ook de Amerikanen die zelf niet het Mueller-rapport hadden gelezen, zouden nu horen wat de president had misdaan.

Zo hoorden de kijkers aan het begin van de eerste sessie, in de justitiecommissie, Mueller met stelligheid herhalen dat zijn rapport de president „niet vrijpleit” van de beschuldiging van belemmering van de rechtsgang. In het tweede deel, voor de inlichtingencommissie, beaamde de voormalig speciaal aanklager dat de antwoorden die de president (of zijn advocaten) had gegeven op vragen van Mueller, „in het algemeen” niet „adequaat, compleet of waarachtig” waren geweest. Hij zei ook dat Trump voor een eventueel misdrijf in dit verband kan worden vervolgd, nadat hij als president is afgetreden. Al deze mededelingen werden op verschillende media als nieuws gepresenteerd, terwijl ze al in het rapport stonden.

Mueller had woord gehouden: vooraf had hij gewaarschuwd dat hij niet méér zou zeggen dan in zijn rapport stond. Er kwamen geen nieuwe feiten over tafel waarmee de Democraten Trump kunnen aanvallen. De enige opmerking die Mueller zich buiten de zelfgekozen beperkingen veroorloofde, was de waarschuwing dat de Russen volgens hem ook de verkiezingen van 2020 zullen willen verstoren.

Belemmering rechtsgang

Wat in het ochtendverhoor nog een overwinninkje leek voor de Democraten, werd ’s middags al weer weggepoetst door Mueller. In de justitiecommissie had hij op een vraag van de Democratische afgevaardigde Ted Lieu gezegd dat de staande opvatting van het ministerie van Justitie, dat een zittende president niet kan worden aangeklaagd, voor hem (deels) reden was om Trump niet aan te klagen voor belemmering van de rechtsgang. ’s Middags corrigeerde Mueller dat: „Wij zijn niet tot een conclusie gekomen over de vraag of de president belemmering van de rechtsgang heeft gepleegd.”

In de justitiecommissie citeerden de Democratische afgevaardigden vooral uit deel II van het rapport, waarin tien gevallen van belemmering van de rechtsgang door de president beschreven staan. Liefst hadden ze Mueller zelf veelbetekenende passages laten voorlezen, maar die sloeg hun verzoeken steeds af, dus lazen de Democraten hardop hoe Trump medewerkers instrueerde om in te grijpen in het onderzoek van Mueller (hetgeen zij overigens niet zouden doen). Vrijwel elke Democraat eindigde na vijf minuten het verhoor met deze twee zinnen: „Als iemand anders dan de president deze misdrijven zou hebben gepleegd, dan was hij aangeklaagd. Niemand staat boven de wet.”

Lees ook: Het Mueller-rapport: wat niet werd weggelakt

De Republikeinen stelden daar tegenover: ook staat niemand onder de wet. De Republikeinen in beide commissies hadden maar één bedoeling, en dat was het demonstreren van wat zij zien als de partijdigheid en ondeugdelijkheid van Muellers onderzoek. Daartoe brachten verschillende afgevaardigden naar voren dat in Muellers onderzoeksteam juristen zaten die in het verleden Democratische kandidaten hadden gesteund. Mueller verweerde zich door te stellen dat hij, in zijn 25 jaar lange loopbaan als openbaar aanklager, nooit aan medewerkers had gevraagd naar hun politieke voorkeuren.

Steele-dossier

De meeste aandacht staken de Republikeinen in het ondermijnen van de basis onder het onderzoek. Met name het beruchte ‘Steele-dossier’ werd steeds ter sprake gebracht. Christopher Steele, een freelance onderzoeker, deed voor de presidentsverkiezingen onderzoek naar links tussen Trump en de Russen en zijn dossier werd door de Democratische Partij gekocht en lekte later uit. Niet alle bevindingen in dat dossier zijn even goed onderbouwd en de Republikeinen hameren er steeds op dat dit het startschot gaf voor het Rusland-onderzoek, of op zijn minst werd gebruikt om de Trump-campagne te surveilleren (te „bespioneren”, zoals de president en de Republikeinen steevast zeggen).

Mueller had in zijn openingsverklaring al gezegd dat hij niet op het Steele-dossier zou ingaan, aangezien minister Barr van Justitie daar op dit moment nog onderzoek naar laat doen. Maar door lange vragen, vol voorbeelden van de kwaadsappigheid van het Steele-dossier, en doordat Mueller er niet op antwoordde, vestigden de Republikeinen het beeld van een drijfzand waar het hele onderzoek op is gebaseerd.

Iedereen roept zege uit

Na afloop claimden beide partijen de overwinning van dit langverwachte verhoor.

De Democratische leider Nancy Pelosi onderstreepte de „ernst van de dreiging voor onze democratie”, waarbij ze zowel verwees naar de „zwijgcultuur” in het Witte Huis als naar de Russische inmenging.

President Trump, die de hele dag over het verhoor twitterde, bedankte na de ochtendsessie de Democraten voor het verhoor. „Zelfs de meest misselijkste omroepen vinden het een slechte dag voor de Democraten.” Als hij met die kwalificatie bijvoorbeeld omroep CNN bedoelde, een van zijn favoriete doelwitten, dan werd hij door een commentator daar in het gelijk gesteld. „De vraag ‘wat heeft de president eigenlijk verkeerd gedaan, is niet gemakkelijk te beantwoorden op basis van dit verhoor.”

Lees ook het profiel van Robert Mueller: Onverstoorbaar, nauwgezet en altijd discreet